Orta Miyosen İklim Optimumu: Alp–Himalaya Kuşağı Boyunca Tektonik Bir İmza
78. Geological Congress of Türkiye, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.453, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.453
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Orta Miyosen İklim Optimumu (Middle Miocene Climatic Optimum
– MMCO; yaklaşık 17–14,5 My), Senozoyik boyunca gözlenen
en belirgin küresel ısınma evrelerinden birini temsil etmekte
olup, artmış atmosferik CO₂ seviyeleri, yükselmiş deniz yüzeyi
sıcaklıkları, östatik deniz seviyesi değişimleri ve azalmış enlemsel
sıcaklık gradyanları ile karakterize edilir. Bu dönem genellikle iklim
sistemi bağlamında ele alınmakla birlikte, MMCO’nun zamansal
ve mekânsal gelişiminin, eşzamanlı tektonik süreçlerle olan ilişkisi
henüz yeterince bütüncül bir çerçevede değerlendirilmemiştir. Bu
çalışma, MMCO sırasında etkin olan küresel ve bölgesel tektonik
süreçlerin, iklim sistemindeki uzun dönemli değişimleri hangi
mekanizmalar aracılığıyla kontrol etmiş olabileceğini tektonik bakış
açısıyla irdelemeyi ve MMCO sırasında Alp–Himalaya Kuşağı
boyunca gözlenen Orta Miyosen uyumsuzluklarının (Middle
Miocene Unconformity – MMU) mekânsal dağılımını ve tektonik
bağlamını irdeleyerek, iklim–tektonik etkileşimini kuşak ölçeğinde
tartışmayı amaçlamaktadır.
Literatürde sunulmuş stratigrafik, yapısal, sedimanter ve sismik
verilerin sentezi, Batı Avrupa’dan Anadolu’ya ve Güneydoğu
Asya’ya kadar uzanan geniş bir alanda, Orta Miyosen yaşlı bölgesel
ve yerel uyumsuzlukların; bindirme tektoniği, doğrultu atımlı
faylanma, genişlemeli havza gelişimi ve yükselim süreçleriyle
mekânsal olarak çakıştığını ortaya koymaktadır. Bu çakışma,
MMCO sırasında yalnızca iklimsel zorlayıcıların değil, aynı
zamanda levha ölçekli tektonik süreçlerin de etkin olduğunu
düşündürmektedir. Tektonik yükselim ve deformasyonun, artmış
sıcaklık koşullarının etkisiyle birlikte çalışarak aşırı erozyon,
hızlanmış sediman üretimi ve havza ölçeğinde stratigrafik
uyumsuzlukların oluşumunu tetiklediği değerlendirilmektedir.
Özellikle Alp–Himalaya Kuşağı boyunca Orta Miyosen yaşlı
bölgesel uyumsuzlukların zamansal yakınlığı, yalnızca yerel havza
dinamikleriyle değil, kuşak ölçekli tektonik reorganizasyonlarla
ilişkili olduğu şeklinde yorumlanabilir. Anadolu’daki Orta Miyosen
havzalarından elde edilen literatür verileri de bu küresel çerçeve
ile uyumlu olup, Erken–Orta Miyosen sınırında gelişen havza içi
uyumsuzlukların, hızlı yükselim ve iklim kontrollü havza kenarı
fasiyesleriyle karakterize edilen formasyonlar ile temsil edildiğini
göstermektedir.
Sonuç olarak, Orta Miyosen boyunca gözlenen tektonik yükselim,
deformasyon ve iklimsel olarak güçlenmiş fiziksel ve kimyasal
ayrışma süreçleriyle birlikte işleyen sedimenter süreçler, havzaların
yeniden şekillenmelerini sağlamış, artan sediman üretimi ve
taşınımı, hem kıtasal hem de denizel ortamlarda stratigrafik
süreksizliklerin gelişimini kolaylaştırmış, böylece MMU’nun farklı
tektonik rejimlerde ortak bir stratigrafik ifade kazanmasına yol
açmıştır. Bu süreçlerin kuşak ölçeğinde eşzamanlı olması, MMCO
sırasında iklimsel zorlayıcılar ile levha ölçekli tektonik dinamikler
arasında güçlü bir geri besleme mekanizmasının varlığına işaret
etmektedir. Dolayısıyla Orta Miyosen stratigrafik kayıtlarının
yorumlanmasında, iklim sinyallerinin tektonik çerçeveden bağımsız
ele alınmasının önemli belirsizlikler yaratabileceği unutulmamalıdır.
The Middle Miocene Climatic Optimum (MMCO; ca. 17–14.5 Ma)
represents one of the most pronounced global warming intervals of
the Cenozoic, characterized by elevated atmospheric CO₂ levels,
increased sea surface temperatures, eustatic sea-level changes, and
reduced latitudinal temperature gradients. Although this interval
has generally been evaluated within the context of the climate
system, the temporal and spatial relationships between the MMCO
and coeval tectonic processes have not yet been examined within a
sufficiently integrated framework. This study aims to investigate,
from a tectonic perspective, the mechanisms through which global
and regional tectonic processes active during the MMCO may
have controlled long-term changes in the climate system, and to
discuss climate–tectonic interactions at the belt scale by examining
the spatial distribution and tectonic context of Middle Miocene
unconformities (MMU) observed along the Alpine–Himalayan Belt
during the MMCO.
A synthesis of stratigraphic, structural, sedimentological, and
seismic data reported in the literature reveals that regional and local
Middle Miocene unconformities across a broad region extending
from Western Europe through Anatolia to Southeast Asia spatially
coincide with thrust tectonics, strike-slip faulting, extensional basin
development, and uplift processes. This spatial correspondence
suggests that, during the MMCO, not only climatic forcings but
also plate-scale tectonic processes were effective. Tectonic uplift
and deformation, acting in concert with elevated temperatures, are
interpreted to have triggered intense erosion, accelerated sediment
production, and the development of basin-scale stratigraphic
unconformities. In particular, the temporal synchronicity of MMUs
identified along the Alpine–Himalayan Belt suggests that these
unconformities may be related not only to local basin dynamics
but also to belt-scale tectonic reorganizations. Literature data from
Middle Miocene basins in Anatolia are consistent with this global
framework, showing that intra-basin unconformities developed at
the Early–Middle Miocene boundary are represented by formations
characterized by rapid uplift and climate-controlled basin-margin
facies.
In conclusion, the interaction of tectonic uplift and deformation with
sedimentary processes, operating alongside climatically enhanced
physical and chemical weathering during the Middle Miocene, led
to the reorganization of sedimentary basins. Increased sediment
production and transport facilitated the development of stratigraphic
discontinuities in both continental and marine environments,
allowing the MMU to acquire a common stratigraphic expression
across different tectonic regimes. The belt-scale synchronicity of
these processes indicates a strong feedback mechanism between
climatic forcings and plate-scale tectonic dynamics during the
MMCO. Therefore, interpretations of Middle Miocene stratigraphic
records that consider climatic signals independently of the tectonic
framework may lead to significant uncertainties.