Akademik Veri Yönetim Sistemi
XXIII. Ulusal Klinik Biyokimya Kongresi, Antalya, Türkiye, 27 Nisan 2023, ss.241, (Özet Bildiri)
Giriş ve Amaç: Bipolar bozukluk, dünyada yaklaşık 45 milyon insanı etkileyen depresyon ve mani atakları ile karakterize bir bozukluk olup tedavisinde lityumun yeri kaçınılmazdır. Lityum; akut manide, depresif dönem ve idame tedavisinde birinci sıra tedavi seçeneğidir. Terapötik lityum seviyeleri 0.6– 1.2mM arasında değişirken, serumda >1.5mM olduğunda lityum toksisitesi gözlenebilmektedir. Lityumun duygudurum bozukluklarını çeşitli mekanizmalarla etkilediği gösterilmiş, çoğu araştırmaların konusu olmuştur. Son yıllarda nörosteroidlerin, disregülasyonunun psikiyatrik bozuklukların patofizyolojisinde kritik rol oynadığı vurgulanmış olup lityumun bu nörosteroidlerle olan ilişkisi ise yeterince araştırılmamıştır. Çalışmamızda, lityumun bazı etkilerini pregnenolon aracılığıyla gerçekleştirip gerçekleştirmediğini ortaya koymak için hücre içi pregnenolon düzeyleri ve sentezinde yer alan hız kısıtlayıcı enzim olan sitokromP450 kolesterol side-chain-cleavage enzim (P450scc) aktivitesinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamızda insan nöroblastoma hücre hattı (SH-SY5Y) hücrelerine 24,48 ve 72 saat süreyle 0.5-25mM lityum uygulamasının canlılık üzerine etkisi MTT testi ve LDH salınımıyla incelendi. Belirlenen nontoksik/toksik dozlarda (1mM ve 25mM) ve sürelerde (24,48 saat ve 3hafta) lityum uygulanmış hücrelerde pregnenolon LC/MS, sitokrom-P450scc düzeyleri ELİSA yöntemiyle belirlendi. Kontrol ve deney gruplarının karşılaştırılması Mann-Whitney-U testiyle yapıldı ve p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Hücrelere 0.5-2.5mM lityum uygulaması sonucu hücre canlılıkları anlamlı düzeyde değişmezken, >5mM lityum uygulamasının canlılığı kontrol grubuna göre her 3 inkübasyon süresinde de anlamlı azalttığı gösterildi(p<0.05). Kontrol ile lityum uygulanan hücreler arasında 24, 48 ve 72 saatin sonunda P450scc enzim konsantrasyonu açısından önemli bir fark gözlenmedi. Sadece 48 saat 25mM lityum uygulanan hücrelerin enzim düzeyleri kontrole göre anlamlı artış gösterdi(p<0.05). Pregnenolon düzeylerinde lityum uygulaması sonucu kontrole göre tüm gruplarda bir artış izlendi. Uygulanan lityum dozu ve süresi arttıkça pregnenolondaki artış oranıda arttı. İlginç olarak anlamlı P450scc artışının izlendiği 48 saat 25mM lityum uygulanan hücrelerin pregnenolon düzeylerindeki artış kontrolün ~10 katı olacak şekilde en yüksekti. Sonuç: Çalışmamız, duygudurum bozukluklarında nörotransmitter reseptör aracılı etkileri ile sıkça kendinden söz ettiren başlıca nörosteroid olan pregnenolon düzeylerinin lityum uygulaması ile değiştirdiğini gösteren önemli in-vitro veriler ortaya koymuştur.