Akademik Veri Yönetim Sistemi
JOURNAL OF PENAL LAW AND CRIMINOLOGY-CEZA HUKUKU VE KRIMINOLOJI DERGISI, cilt.13, sa.2, ss.523-543, 2026 (ESCI, TRDizin)
Ana akım kriminolojik literatürde yer alan kontrol teorileri, zamanla suçlu davranışın güçlü bir öngörücüsü olarak öz kontrol eksikliğine ve aralarındaki olası ilişkiye odaklandı. Ancak toplumsal açıdan aile yapısında görülen değişimlerin bu ilişkisellik nezdindeki aracı rolü ve Türkiye örneğindeki yansıması bu zamana kadar test edilmedi. Bu makale, çocuk suçluluğunun nomolojik bir belirleyicisi olarak tartışılagelen öz kontrol olgusu ile aile yapısının ilişkisel rolünü sosyo-mekansal düzlemde tartışmaya açmaktadır. Aile kurumu esas alındığında bu yazının kontrol teorisi temel alınarak gerekçelendirilmesinde ise bazı teorik varsayımlar dikkate alındı. Bu varsayımlar arasında başta aile ve toplumsal kurumların sosyalizasyon aracı olarak değerlendirilmesinden öte ailenin toplumsal ve duygusal destek özelliği ile insan doğasına içsel ve dışsal açıdan etki eden yönleri yer almakta, sapmanın diyalektiği olarak toplumsal uyumun sosyal dinamiklerle etkileşim gösteren bağlamlarına ise vurgu yapılmaktadır. Bu amaçla aile yapısı, çocuk suçluluğu ile öz kontrol olgusunun kategorik varyasyonları teorik sayıltılar dikkate alınarak bir dizi öngörücü değişken eşliğinde hem ölçülebilir hale getirildi hem de Türkiye İstatistik Kurumu ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumundan elde edilen kurumsal veriler dikkate alınarak toplumsal gerçekliği araştırıldı. Böylelikle aracı bir değişken olarak aile olgusunun rolünün incelenmesi için ikincil veri analizine dayalı nicel bir araştırma yöntemi benimsendi. Birim zamanda gerçekleşen olay sayıları esas alınarak tabakalı düzlemde inşa edilen ordinal lojistik regresyon analizine göre beklenildiği gibi çocuk suçluluğu ve öz kontrol bileşenleri arasında bireysel özellik boyutunda bir ilişkiye rastlanıldı. Ancak aile yapısı değişkeninin kontrol edilmesi durumunda düşük aile yoğunluğu hariç olmak üzere öz kontrol olgusu ve çocuk suçluluğu arasındaki ilişkinin birliktelik gösterdiği ve düşük aile yoğunluğunun olduğu sosyo-mekansal alanlarda çocuk suçluluğunun sadece öz kontrol olgusuna bağlı olmadığı tespit edildi. Araştırmanın bulguları çocuk suçluluğunun önlenmesinde yalnızca aile kurumunun yer aldığı toplumsal yapıyı güçlendirmeyi değil, aynı zamanda aile yapısının önemi nedeniyle aileye ve çocukluk evresinin gelişimsel süreçlerine içkin toplumsal ve duygusal destek aşamalarını anlamanın ceza adaleti politikaları açısından önemine işaret etmekle kalmıyor, sosyo-mekansal gerçekliği yapılandıran aile olgusundaki yapısal değişimin çocuk suçluluğu ve öz kontrol değişkenleri arasındaki aracı rolüne dikkat çekiyor.