Akademik Veri Yönetim Sistemi
PALYATİF BAKIMIN ESASLARI, Doç. Dr. Irmak Sayın Alan,Doç. Dr. Nizameddin Koca, Editör, İSTANBUL TIP KİTABEVİ, İstanbul, ss.17-27, 2025
MULTİSİPLİNER EKİP YAKLAŞIMI
1. Giriş ve Temel Kavramlar Palyatif bakım, hastaya ve ailesine, yaşamın her evresinde hedeflerine ulaşmaları için rehberlik etmeyi amaçlayan bütüncül bir yaklaşımdır. Tıbbi destek, hemşirelik, psikolojik, sosyal, kültürel ve manevi/spiritüel bakım alanlarını kapsayan bu hizmet, multidisipliner ekiplerce sunulur(1,2). Bu ekipler; liderlik, işbirliği, koordinasyon ve etkin iletişim temelinde çalışır (3). Palyatif bakımda üç farklı yaklaşım öne çıkar: • Multidisipliner yaklaşım: Farklı uzmanlık alanlarından profesyonellerin paralel biçimde, kendi sınırları içinde çalışması (4,5). • İnterdisipliner yaklaşım: Disiplinlerin entegrasyonunu ve ortak karar almayı esas alır (6). Coyle ve ark. (2011), ‘inter-’ teriminin kullanıldığı durumlarda, birlikte çalışmaktan ayrı ayrı çalışmaya kadar uzanan geniş bir yelpazede yorumlandığını ve bu durumun kavramsal karmaşaya yol açtığını belirtmiştir (7). • Transdisipliner yaklaşım: Disiplinler arasındaki sınırların silinerek ortak ve yenilikçi çözümler üretildiği, görevlerin birbirine geçtiği modeldir (8,9). Bu bölümde multidisipliner ve disiplinlerarası (interdisipliner) terimleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da, bu iki kavram tam olarak eş anlamlı değildir. Multidisipliner modelde, her disiplinin temsilcisi kendi uzmanlık alanında bağımsız bir danışmanlık sunar; bireysel disiplin kimliği korunur ve ekip üyeliği önemli olmakla birlikte ikincil düzeyde kalır. Bu yaklaşımda genellikle belirgin bir hiyerarşi mevcuttur ve farklı disiplinlerden gelen bilgilerin entegrasyonu, tanımlanmış bir lider tarafından gerçekleştirilir; nihai kararlar da bu lider tarafından alınır. Disiplinlerarası modelde ise, yaklaşım sürecin başından itibaren daha fazla paylaşım ve entegrasyon üzerine kuruludur. Roller arasındaki sınırlar daha belirsizdir ve hiyerarşik yapı yerini görev temelli liderliğe bırakır. Bu modelde hasta, ekip çalışmasının merkezinde yer alır ve danışma ile karar verme süreçlerine aktif olarak katılır (10). Literatürde çoğunlukla “multidisipliner” yerine “disiplinler arası” (interdisipliner) terimi kullanılmakla birlikte, özellikle araştırma yazınında ve klinik uygulamalarda “multidisipliner” kavramı yaygın olarak benimsenmiştir. Bu nedenle, bölümün başlığı ve genel tutarlılığı doğrultusunda, bu bölümde “multidisipliner” terimi tercih edilecektir.