Haptik Teknolojiler ve Sanat Deneyiminin Dönüşümü

İlter Güven İ.

2. AART Uluslararası Anadolu Sanat Sempozyumu, Eskişehir, Türkiye, 22 - 23 Ekim 2025, sa.114, ss.387-401, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Eskişehir
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.387-401
  • Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Sanat tarihsel süreçte görsellik, her zaman baskın bir temsil biçimi olarak öne çıkmış; izleyici ile eser arasındaki ilişki çoğunlukla göz merkezli bir algıya indirgenmiştir. Ancak çağdaş teknolojik gelişmeler — özellikle dijital medya, sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR) ve duyusal geri bildirim sistemleri — sanat deneyiminin doğasını köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu dönüşümde öne çıkan kavramlardan biri de haptik teknolojilerdir; yani dokunma ve kuvvet geri bildirimi sağlayan araçlar bütünüdür.

Haptik sistemler, titreşim, basınç, sıcaklık ve kuvvet gibi dokunsal uyarımlar aracılığıyla kullanıcıya fiziksel bir hissiyat sunarken, görsel ya da işitsel deneyimi bedenselleştirir. Böylece sanat eserleri yalnızca bakılan değil, aynı zamanda “dokunulan” ve hissedilen nesneler hâline gelir. Bu yaklaşım, izleyiciyi pasif bir konumdan çıkararak aktif bir algılayıcıya ve deneyimin bir parçasına dönüştürür. Bu doğrultuda beden, artık sanat eserinin tamamlanmasında aktif rol oynayan bir arayüz olarak konumlanmaktadır. Böylelikle, haptik teknolojiler aracılığıyla sanat, mekânsal ve zamansal olarak genişleyen çok duyulu bir deneyime dönüşmektedir.

Bu çalışma, haptik teknolojilerin çağdaş sanat pratiklerinde beden, duyular ve mekân ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü disiplinlerarası bir sanat tarihi perspektifiyle ele almakta; geleneksel olarak görsel merkezli epistemolojiler üzerine inşa edilen sanat tarihine karşılık, dokunsal deneyimlerin sanat nesnesini ve izleyiciyle kurduğu ilişkiyi nasıl yeniden tanımladığını ortaya koyan sanat örneklerini incelemektedir.

Anahtar Kelimeler: Haptik Teknolojiler, Sanat Ve Teknoloji, Disiplinlerarası Sanat, Duyusal Geri Bildirim

Throughout the history of art, visuality has consistently dominated as the primary mode of representation, reducing the relationship between the viewer and the artwork to a vision-centered perception. However, recent technological advancements—particularly in digital media, virtual reality (VR), augmented reality (AR), and sensory feedback systems—have significantly transformed the nature of the aesthetic experience. One of the central concepts in this transformation is haptic technology, which involves tools that enable tactile and force feedback.

By incorporating sensations such as vibration, pressure, temperature, and force, haptic systems provide users with a sense of physical presence and embodiment, extending visual or auditory perception into the realm of touch. This development redefines artworks as not only objects to be viewed but also to be touched and physically experienced. Consequently, the viewer transitions from a passive observer to an active participant in the creation of meaning. Within this framework, the body is reconceptualized as an interactive interface that plays a vital role in completing the artwork. Thus, haptic technologies facilitate a multisensory art experience that expands across spatial and temporal dimensions.

This study investigates how haptic technologies transform the relationship between the body, the senses, and space in contemporary art practices, adopting an interdisciplinary art historical perspective. It challenges the traditionally vision-centered epistemologies of art history by examining how tactile and embodied experiences redefine the art object and the viewer's engagement through selected artistic examples.

Keywords: Haptic Technologies, Art and Technology, Interdisciplinary Art, Sensory Feedback