Türki̇ye’de Yakin Partner Şi̇ddeti̇ Araştirmalarinda Çaresi̇zli̇k Temasi Üzeri̇ne Bi̇r Derleme Çalişmasi

Kahya Çelikay G., Boyacıoğlu Bal İ.

The Journal of Academic Social Science, cilt.176, ss.257-279, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu derleme çalışması, Türkiye’de yakın partner şiddetine maruz kalan kadınların yaşadığı çaresizlik, öğrenilmiş çaresizlik ve umutsuzluğu çalışan makale ve tezleri incelemektedir. 10 Şubat-10 Mart 2026 tarihleri arasında çalışmalara erişmek amacıyla ulusal ve uluslararası akademik veri tabanları ile Ulusal Tez Merkezi’nde detaylı bir alanyazın taraması gerçekleştirilmiştir.  Yalnızca Türkiye’de yürütülen, yakın partner şiddetine maruz kalan kadınlarla çalışan, psikoloji disiplini ile ilişkili, Türkçe ve İngilizce makaleler kapsam dahiline alınmıştır. Tarama sonucunda kriterlere uygun 20 çalışma (10 makale ve 10 tez) tespit edilmiştir. Çalışmaların yöntemleri incelendiğinde nicel, ilişkisel ve kesitsel desenlerin sıklıkla tercih edildiği, nitel ve müdahale temelli çalışmaların kısıtlı olduğu görülmüştür. Çalışmaların temalarının ise başta bilişsel süreçler, öğrenilmiş çaresizlik düzeyleri, kadınların psikolojik iyi oluşları ve sosyal faktörler olmak üzere farklılık gösterdiği görünmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de yakın partner şiddeti bağlamında maruz kalanların çaresizliğini konu edinen çalışmalar sayıca sınırlı olmakla birlikte var olan çalışmalar farklı şiddet türlerinin maruz kalanların yaşadığı çaresizliği üzerindeki etkisine vurgu yapması ve kadınların çaresizliğine etki eden kültürel normlara atıfta bulunması nedeniyle öncü niteliğindedir. Öte yandan, gelecekteki çalışmaların, maruz kalanların çaresizliğini yalnızca yakın partner şiddetinin sonucu değil dinamik bir süreç olarak ele alarak uluslararası alanyazınla paralel şekilde kadınların öz kaynakları ve çaresizlikle baş etme stratejilerine odaklanması alanyazına zengin bir katkı sunacaktır.