Ege Kıyıları Yüzey Sedimentlerinde Organik Kirleticilerin Dağılımı
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kıyı Mühendisliği (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Filiz Küçüksezgin
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Doğu Ege kıyılarından 2008’de üç tekrarlı
toplanan ondört adet yüzey sediment örneğinde organoklorlu pestisitler (OCPs),
poliklorlu bifeniller (PCBs), polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAHs) ve
alifatik hidrokarbonlar (TALI) tayin edilmiştir. OCPs, PCBs, PAHs ve TALI’lerin
toplam konsantrasyonları sırasıyla bdl-17.8, bdl-26.1, 73.5-2170 ve 330-2660
ng/g kuru ağırlık aralığında değişmektedir. Sonuçlar DDT’lerin sediment
örneklerinde baskın tür olduğunu göstermiştir. Çanakkale Boğazı girişi
haricindeki tüm istasyonlarda en sık rastlanan bileşik p,p’-DDE’dir. Sedimentte DDT’ler tarımsal alanlardan
kaynaklanmaktadır ve nehirler ile taşınımları gerçekleşmektedir. OCPs ve PCB’ler
İzmir İç Körfez’de diğer istasyonlardan daha yüksek seviyede bulunmuştur. Sediment
kalite kılavuzlarına göre; Doğu Ege’de DDT türevlerinin dört istasyonda ve
heptaklorun iki istasyonda ekotoksik risk taşıdığı ortaya çıkmaktadır. Buna
ilaveten, Çandarlı ve İzmir İç Körfez istasyonlarında ölçülen PCB’lerin neden
olduğu biyolojik etki riski önemli çıkmıştır.
Örneklerde hem pirolitik hemde petrol kökenli
PAH’lar bulunmuştur. İzmir İç Körfez ve Çanakkale Boğazı’nda petrolden ileri
gelen PAH lar yaygın olmasına karşın, diğer istasyonlarda pirolitik kaynaklı
PAH’lar hakimdir. Meriç Deltası, Dikili, Çandarlı ve Gökova Körfezlerinde
perilen bileşiğinin beş halkalı PAH’ların toplamına oranı yüzde 70’den fazla
bulunmuştur. Toplam alifatik ve polisiklik aromatik hidrokarbonların bölgesel
dağılımları, kıta sahanlığından ve evsel atıklardan gelen karasal kaynaklı
antropojenik ve biyojenik hidrokarbonların başlıca giriş yolu olduğunu
göstermiştir. Tüm istasyonlardaki PAH seviyeleri fluorene dışında düşük etki
aralığı ve medyan etki aralığı değerlerinin altında bulunmuştur. Ortalama ve en
yüksek fluorene konsantrasyonları İzmir İç Körfez’de düşük etki aralığını
aşmıştır, ancak medyan etki aralığının altında bulunmuştur. Sonuçlar
sedimentlerin potansiyel biyolojik etkisinin olması gerektiğine işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Polisiklik aromatik hidrokarbonlar, alifatik hidrokarbonlar,
organoklorlu pestisitler, PCBs, sediment, kirlilik, moleküler oranlar, risk
değerlendirmesi, Doğu Ege kıyıları