Gediz Nehri ve Çevresinin Radyoaktif, Major ve İz Element Seviyelerinin Belirlenerek Faktör Analizi Yöntemi İle İncelenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Nükleer Bilimler , Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mehmet Nurullah Kumru
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Gediz Nehri, Gediz ilçe merkezinin doğusundaki Murat Dağı yamaçlarından doğar ve İzmir körfezinin kuzey kesiminde Foça ilçesi yakınlarında Ege Denize dökülür. Gediz Nehri akıntısı boyunca başlıca metamorfik, volkanik, paleozoik, mesozoik ve neojen özellikteki jeolojik yapılardan geçmektedir. Gediz Havzası 38?.04'-39º.13' kuzey enlemleri ile 26º.42'-29º.45' doğu boylamları arasında yer almaktadır.
1996 ve 1997 yaz aylarında yapılan çalışmada, nehrin denize döküldüğü noktadan başlayarak yukarı doğru her km'de bir olmak üzere nehirsel işlemler de dikkate alınarak su, dip sediment, toprak ve her 10 km'de bir olmak üzere de süspanse sediment örneklemeleri yapıldı. Aynı zamanda arazi çalışmaları sırasında hava ve su sıcaklık ölçümleri, sularda pH, Eh, öz iletkenlik ve toplam alkalinite, nehir çevresinde gama ve beta aktiviteleri ile yüzey gama ölçümleri yapıldı. Nehir boyunca örneklemelerin yapılması esnasında nehre karışan dere ve çaylardan su, sediment ve toprak örnekleri ile kuyu, pınar ve çeşmelerden de su örnekleri toplandı. Örneklemeler yapılırken nehirle ilgili bilgiler de not edildi.
Labaratuvar çalışmaları olarak toprak, dip sediment ve süspanse sediment örneklerinde radon kollektör yöntemi kullanılarak Ra226; çok kanallı gama spektroskopi yöntemi kullanılarak eU238, eTh232 ve %K40; toprak, su ve süspanse sediment örneklerinde AAS yöntemi kullanılarak Cu, Mn, Fe, Ni, Cd, Pb, Zn, Cr, Co, Mg, Ca, Na, Al, K; dip ve süspanse sediment örneklerinde XRF yöntemi kullanılarak Ca, Ti, Mn, Zn, Rb, Sr, Y, Zr, Ba, La, Ce; su örneklerinde radon kollektör yöntemi kullanılarak Ra226, laser fluometrik yöntem kullanılarak uranyum; süspanse sediment örneklerinde PAR yöntemi kullanılarak uranyum tayinleri yapıldı.
Sonuçlar grafik ve çizelgeler halinde verilerek tartışıldı. Bu şekilde, Gediz Nehri ve çevresinin radyoaktif, major ve iz element seviyesi belirlenmeye çalışıldı. Daha sonra toprak, su, dip sediment ve süspanse sediment örneklerinde elde edilen sonuçlar, faktör analiz yöntemi ile ayrı ayrı incelendi. Böylece nehrin geçtiği hat boyunca, nehir ve çevresinde yüksek çıkan değerlerin sebepleri araştırılarak faktör analizi yöntemi ile bunların kaynakları tesbit edilmeye çalışıldı. Faktör analiz istatistiğinin Gediz Nehri boyunca uygulanmasıyla bu faktörlerin jeolojik, antropojen etkiler sonucunda oluşmuş endüstriyel ve evsel, radyoaktif, volkanik, tarımsal, ekonomik hammadde ve deniz faktörleri olabileceği sonucuna varıldı.