Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Tolga Günvar
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Bu çalışmada 65 yaş ve üzeri bireylerde birinci basamak bakım deneyimini yansıtan PCAS (Primary Care Assessment Survey) puanları ile sosyodemografik ve klinik değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi amaçlandı. Yöntem: Tek merkezli, gözlemsel kesitsel çalışmaya Ocak–Haziran 2025 döneminde 65 yaş ve üzeri 186 katılımcı dâhil edildi. Veriler sosyodemografik/klinik anket formu ve PCAS ile toplandı; boyut ve alt boyut puanları 0–100 ölçeğine dönüştürüldü. İkili karşılaştırmalarda Mann–Whitney U testi, korelasyonlarda Spearman analizi kullanıldı. Ulaşılabilirlik ve süreklilik puanları için Enter yöntemiyle çok değişkenli doğrusal regresyon modelleri kuruldu. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 70,09±5,29 yıl olup %51,6'sı erkekti. PCAS "Ulaşılabilirlik" puanı kadınlarda daha yüksek bulundu (p=0,045); alkol kullanmayanlarda belirgin düzeyde daha yüksek saptandı (p<0,001) ve düşük gelir grubunda yüksek gelire kıyasla daha yüksekti (p<0,001). Çok değişkenli analizde alkol kullanmama (B=11,484; p<0,001) ve yüksek gelir düzeyi (B=-8,610; p<0,001) ulaşılabilirlik ile bağımsız ilişkiliydi. PCAS "Süreklilik" puanı halen sigara içenlerde (p=0,007), hastalık sayısı 4–7 olanlarda (p=0,011) ve ilaç sayısı 4–7 olanlarda (p=0,022) daha yüksekti; çok değişkenli modelde sigara kullanımı (B=4,091; p=0,006) ve hastalık sayısı (B=4,276; p=0,002) bağımsız ilişkili bulundu. Yaş ile PCAS boyut puanları arasında anlamlı korelasyon izlenmedi; yalnızca fiziksel bakım alt boyutunda zayıf pozitif ilişki saptandı (ρ=0,152; p=0,039). Sonuç: Kesitsel bulgular, birinci basamak bakım deneyiminin bazı boyutlarının sosyoekonomik (özellikle gelir) ve davranışsal/klinik göstergeler (alkol kullanımı, sigara kullanımı, hastalık yükü) ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Nedensellik çıkarımı yapılamaz; ancak yaşlılarda hakkaniyetli erişim ve sürekliliği güçlendirmeye yönelik düzenlemelerde bu belirleyicilerin dikkate alınması önemlidir. Anahtar Kelimeler: birinci basamak sağlık hizmetleri, hasta bakım sürekliliği, kesitsel çalışmalar, sağlık hizmetlerine erişim, yaşlı