TÜRKÇE BİLİMSEL METİNLERDE TANITSALLIK SUNUMLARI VE ÜSTSÖYLEM İLİŞKİSİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Gülsün Leyla Uzun
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın konusunu Türkçe araştırma yazılarında sunulan tanıtsallığın üstsöylemsel açıdan değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Tanıtsallık bir önermede sunulan bilginin hangi türden tanıta dayandığını; bilginin edinildiği kaynağın doğruluğuna ilişkin tutumu ifade eden bir ulamdır (Palmer, 2001). Üstsöylem ise bir metinde etkileşimsel anlamları tartışmayı; metin üreticisi ya da konuşucunun bakış açısını ifade etmesini ve belirli bir söylem topluluğun üyeleri olan okuyucularla ilişki kurmayı sağlayan öz-düşünümsel kullanımlardır (Hyland, 2005).
Bu çalışmada İnsan Bilimleri, Temel Bilimler ve Uygulamalı Bilimler alanlarında Türkçede üretilmiş araştırma yazılarındaki tanıtsal ve bilgisel görünümler ortaya konmuştur. Bu amaçla her bir üstdisiplinden dört alt alan seçilerek bu alt alanlarda üretilmiş metinlerde kullanılan tanıtsal ve bilgisel değerli biçimbirimlerin kullanım sıklıkları saptanmıştır. Bir sonraki aşamada ise her bir disiplin kendi içerisinde ve disiplinlerarası boyutta tanıtsallık görünümleri açısından değerlendirilmiştir. Son aşamada ise araştırma yazılarında kullanılan tanıtsalların hangi türden üstsöylem araçlarıyla örtüştüğü araştırılmıştır.
Bu araştırmada elde edilen sonuçların Türkçede üretilen bilimsel metinlerde sergilenen tanıtsallık görünümleri ve bu görünümlerin üstsöylemle ilişkisini ortaya konulmasının yanı sıra Türkçe bilimsel söylem deseninin betimlenmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Tanıtsallık, Öznellik, Üstsöylem, Akademik Söylem, Türkçe Bilimsel Metinler