Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi: Bir eylem araştırması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Cengiz Dönmez
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın amacı sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğini, sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerinin neler olduğunu, sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu, sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde nasıl bir değişim oluşturduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim ve öğretim yılının birinci döneminde İzmir ilinin Buca ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunun 5. sınıfında öğrenim gören 32 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin veriler; öğrenci kişisel bilgi formu, öğrencilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler, sosyal bilgiler dersi öğrenci günlükleri, uygulama sınıfı sosyal bilgiler öğretmeniyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler, video kayıtları, araştırmacı günlüğü, eylem komitesi incelemesi, uygulama aşamasının fotoğrafları ve öğrencilerin ürünleri aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerine ilişkin veriler, öğrenci görüşme formu ve öğrenci odak grup görüşmesi aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin veriler Tahiroğlu ve Aktepe (2015) tarafından geliştirilen motivasyon ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin veriler akademik başarı testi aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde sistematik analitik analiz yaklaşımı benimsenmiştir. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin toplanan verilerin analizinde içerik analizi ile doküman incelemesi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşlerine ilişkin toplanan verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin toplanan verilerin analizinde ilişkili örneklemler için t-testi kullanılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde oluşturduğu değişime ilişkin toplanan verilerin analizinde ilişkili örneklemler (tekrarlı ölçümler) için tek faktörlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sosyal bilgiler dersinde sanatla bütünleştirilen etkinliklerle sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi gerçekleştirilebilir. Araştırma kapsamında sosyal bilgiler dersinde antik kahraman, arkeolojik kazı, sanal müze ve sanal gezi, pop-up, kil tablet, reklam tasarımı, maket ve seramik, şiir, duvar resmi, restoran, yemek kitabı, Halı Türküsü, çini, ebru, halk oyunları videoları, zeybek, tebrik kartı, müzede yaratıcı drama, afiş, halk hikâyesi ve karikatür etkinlikleri ile dönem sonu sergisi yapılmıştır. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimine yönelik öğrencilerin görüşleri sosyal bilgiler dersinde duyuşsal, etkinliklerle öğrenme, içerik ve nitelik bakımından olumludur. Öğrencilere göre sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi öğrencilerin eğlenmesini, mutlu olmasını, heyecanlanmasını, rahatlamasını, dersi daha fazla sevmesini ve yaratıcılıklarının gelişmesini sağlamaktadır. Öğrencilerin görüşlerine göre sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi sanatsal bilgiyi öğretmekte, derse odaklanmayı sağlamakta ve grup çalışmalarına olanak tanımaktadır. Öğrenciler sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin akademik başarıyı artırdığı, öğrenmeyi kolaylaştırdığı, araştırma yapma imkânı sunduğu, yaparak yaşayarak öğrenme sağladığı ve psikolojik olarak olumlu etkilediği görüşündedir. Öğrenciler tarafından sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin sosyal bilgiler dersinin konularını daha iyi anlamayı sağlama, etkileşimli, etkinlik temelli, oyun temelli ve öğrenci merkezli öğrenmeyi gerçekleştirme gibi olumlu yönlerinin olduğu belirtilmiştir. Uygulama sürecinin başındaki etkinliklerde grup çalışmasına ve etkinlikle öğrenmeye alışmada birkaç sorun yaşanmış olup bu olumsuzluklar kısa sürede çözülmüştür. Sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonu, akademik başarısı ve öğrenilenlerin kalıcılığı üzerinde olumlu bir değişim oluşturmaktadır. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda sosyal bilgiler dersinde, araştırmadaki koşullara uygun olan ve benzer nitelikteki okullarda ve öğrencilerle, sanat temelli sosyal bilgiler öğretiminin gerçekleştirilmesi, sanat temelli sosyal bilgiler öğretimi kapsamında farklı araştırma yöntemleri kullanılarak ve farklı çalışma gruplarıyla araştırmalar yapılması önerilmektedir.