İşaret Öğelerinin Kentsel Mekanda Yönlenme Üzerine Etkisi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Nilgün Çolpan Erkan

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Algı, pek çok farklı bileşenden meydana gelen ve eyleme dönüşmesi için zihinsel, bilişsel, biyolojik ve fizyolojik süreçlere ihtiyaç duyan öznel bir olgudur. Ancak bu olgu, insanın entelektüel kapasitesine bağlı olduğu kadar çevresel faktörlere de bağlıdır. Bu noktada mekânsal uyaranlar, işlevsel ve biçimsel özellikleriyle insanın bilişsel algı sürecini davranışsal bir eyleme dönüştüren çevresel faktörler olarak görev almaktadır.

Çalışmanın temel amacı; öncelikle algı kavramına özellikle psikoloji ve sinirbilim alanlarındaki özgül kullanımın dışında, fizik mekân ile ilişkilendirilebilecek bir bakış açısı kazandırmak ve algı mekanizmasını mekânsal bir süreç olarak tarif etmektir. Ardından insanın mekânsal davranışlarından biri olan yönlenme edimini bu edime sebep olan mekânsal uyaranlar yardımıyla kentin farklı katmanlarında (sokak, doku ve kent bütünü) gözlemlemektir. Kentsel işaret ögeleri, söz konusu mekânsal uyaranlardan biri olarak bu deneysel sürecin merkezinde konumlandırılmıştır.

Mekân-davranış ilişkisi kapsamında ve işaret ögesi-yönlenme ilişkisi özelinde yürütülmüş çalışmanın metodolojisi, kuramsal içerikte yaratılan bu ilişkinin ve bu ilişkiye dair teorik çıktıların pratikte test edilmesi üzerine kurulmuştur. Bu sebeple belirli kriterlere göre seçilmiş hedef kitle üzerinde entelektüel, algısal ve davranışsal verileri elde etmeyi amaçlayan bir yöntem (anket uygulaması) denemesi gerçekleştirilmiştir.

Bulgular, insanın çevreden görsel, işitsel veya bilişsel herhangi bir veriyi doğrudan elde edemediğinde zihninde mekâna dair algısal bir sınır oluşturduğunu ve hareketini bu sınırlar içerisinde tamamlama eğiliminde olduğunu göstermiştir. Hareketin kısa süreli, sonuç odaklı ve minimum efor sarf etmeye yönelik olması ise kuramsal içerikle örtüşen bir başka davranışsal bulgu olarak tespit edilmiştir. Mekânsal uyaranlardan biri olarak kentsel işaret ögeleri ise insanın bu yönlenme edimi sürecinde tekil dışsal özellikleri yerine mekânın kurgusal-organizasyonel yapısına katkıda bulunan özellikleri ile kullanılmıştır. Yönlenme ediminin kentin farklı katmanlarında farklı mekânsal dinamiklere göre gerçekleştiği ve kentsel işaret ögelerinin bu eylemin hem zihinsel (algısal) hem fiziksel (davranışsal) tarafında etkili olduğunu çalışmanın kapsamlı sonucu olarak ifade etmek mümkündür.