Yaşlı Sıçanlarda Düzenli Yapılan Aerobik Egzersizin Kognitif Fonksiyona Etkilerinin Araştırılması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Ferda Ulviye Hoşgörler
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Son yıllarda egzersizin çeşitli hastalıkların tedavileriyle ilişkilendirilmesi
araştırmacıların oldukça dikkatini çekmektedir. Araştırmalar; kronik, bulaşıcı olmayan
hastalıkların tedavilerinde egzersizin o hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılması, önceden var
olan hastalığın önlenmesi, hastalığa bağlı komplikasyonların ve mortalitenin azaltılmasında
oldukça önemli olduğunu göstermektedir. Egzersizin kas ve aerobik kapasite üzerine olumlu
etkileri olduğu kadar, beyin üzerinde de önemli yararlı etkileri olduğu bilinmektedir. Bu
çalışmanın amacı, yaşlı sıçanlarda yüksek yoğunluklu aralıklı egzersiz ve orta yoğunluklu
devamlı egzersiz uygulamalarının, bilişsel fonksiyonlara etkisini araştırmaktır. Aynı zamanda,
farklı egzersiz protokollerinin yaşlı sıçanlarda bilişsel fonksiyonlar, anksiyete ve depresyon
benzeri davranış üzerine etkileri de değerlendirilmiştir.
Bu çalışmada 24 adet yaşlı, 8 adet genç erişkin erkek Sprague Dawley sıçan
kullanılmıştır. Tüm sıçanlar kafeslerde 2 adet sıçan olacak şekilde 14 gün boyunca herhangi
bir uygulama yapılmadan bir arada tutulmuşlardır. Alıştırma periyodundan sonra sıçanlar; (1)
devamlı egzersiz grubu (n=8), (2) aralıklı egzersiz grubu (n=8), (3) yaşlı kontrol grubu (n=8),
(4) genç erişkin kontrol grubu (n=8) olarak dört gruba ayrılmıştır. Daha sonra, egzersiz grupları
5 gün boyunca günde 10 dakika 0° eğimde 0,6 km/saat hızda koşu bandında alıştırma
periyoduna tabi tutulmuştur. Kontrol grupları, koşu bandı üzerinde aynı süre boyunca egzersiz
yapmadan bekletilmiştir. Sıçanlar gruplara ayrıldıktan sonra egzersiz grupları 6 hafta boyunca
haftada 3 gün devamlı ya da aralıklı egzersiz yapmışlardır. 6 haftalık koşu bandı egzersizi
uygulamalarından sonra, Morris su labirenti testi uygulanarak farklı türdeki egzersizlerin
bilişsel fonksiyonlara etkileri değerlendirilmiştir. Ardından açık alan ve yükseltilmiş artı
labirent testi yapılarak anksiyete benzeri davranış değerlendirilmiştir. Son olarak depresyon
benzeri davranışın değerlendirilmesi amacıyla Porsolt zorlu yüzme testi uygulanmıştır.
Davranış deneylerinden sonra, kan örnekleri karbondioksit anestezisi altında alınmıştır.
Biyokimyasal analizler için hipokampüs, kas ve serum ayrılmıştır.
Açık alan testinde kenar alanlarda geçirilen sürenin aralıklı egzersiz grubunda yaşlı
egzersiz grubuna göre azaldığı görülmüştür. Depresyon benzeri davranışta gruplar arası
anlamlı fark görülmemiştir. Yükseltilmiş artı labirent testinde gruplar arası anlamlı fark
görülmemiştir. Morris su labirenti testinin ilk 4 gün öğrenme deneyinin 4. gününün sonunda
devamlı ve aralıklı egzersiz gruplarının yaşlı kontrol grubuna göre daha hızlı öğrendiği
gösterilmiştir. Deneyin 5.gününde hedef kadranda geçirilen sürenin aralıklı egzersiz grubunda
devamlı egzersiz ve yaşlı kontrol grubuna göre yüksek olduğu görülmüştür. Biyokimyasal
analizlerde hipokampus beyin türevli nörotrofik faktör (BDNF) ve interlökin-10 (IL-10)
ELISA sonuçları aralıklı egzersiz grubunda tüm gruplara göre yüksek bulunmuştur. Süperoksitviii
dizmutaz (SOD) ELISA sonuçlarının yine aralıklı egzersiz grubunda devamlı egzersiz ve yaşlı
kontrol grubuna göre yüksek olduğu gösterilmiştir. Hipokampus GPx ELISA sonuçlarının
devamlı egzersiz grubunda diğer tüm gruplara göre yüksek, kas GPx ELISA sonuçlarının
devamlı ve aralıklı egzersiz gruplarında yaşlı kontrol grubuna göre yüksek, serum GPX ELISA
sonuçlarının tüm gruplarda yaşlı kontrol grubuna göre yüksek olduğu gösterilmiştir.
Bu çalışmada yaşlı sıçanlarda egzersiz uygulamasının, egzersiz yapılmamasına göre;
aralıklı egzersizin devamlı egzersize göre öğrenme ve bellek, beyin türevli nörotrofik faktör,
oksidatif stres parametreleri üzerine daha olumlu etkileri olduğu gösterilmiştir. Literatürde
yaşlı sıçanlarda devamlı ve aralıklı egzersiz uygulamalarının öğrenme ve bellek, anksiyete
benzeri davranış, depresyon benzeri davranış, beyin türevli nörotrofik faktör, anti-enflamatuar
sitokinler ve antioksidan sistem parametreleri üzerinden karşılaştırıldığı bir çalışmaya
rastlanmamıştır. Bu çalışmanın özgün değerini, yaşlı sıçanlarda farklı egzersiz uygulamalarının
hem davranış hem de biyokimyasal parametreler üzerine etkinliğinin değerlendirilmesi
oluşturmaktadır. Çalışma sonuçlarımızın bu alanda yapılacak yeni deneysel araştırmalara
öncülük edeceği, yaşlılarda tedavi edici ve rehabilite edici egzersiz uygulamalarına yön
vereceği düşünülmektedir.