TÂRÎH-İ EDEBİYYÂT DERSLERİ BİRİNCİ CİLT ESKİ EDEBİYATIMIZIN TARİHİNE SERİ BİR NAZAR (ÇEVİRİ)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Kartal
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Târîh-i Edebiyyât Dersleri, İbrahim Necmi Dilmen’in Galatasaray Lisesinde muallimlik yaptığı yıllarda okuttuğu edebiyat tarihi derslerini ihtiva eder. Eser, iki ciltten oluşur. Dilmen, birinci cildi Orhun Abideleri’nden, İslâmî Türk edebiyatının ilk nüvelerinden, Anadolu merkezli Türk edebiyatından yola çıkıp Tanzimat’a kadar olan döneme; ikinci cildi ise Tanzimat’tan Millî Edebiyat’a kadar olan döneme ayırmıştır. Her iki eserde de edebiyat tarihi fasıllar hâlinde ve yarımşar dönemlere bölünerek kaleme alınmıştır. Tezkire geleneğini ayrı tutarsak, Târîh-i Edebiyyât Dersleri, bizdeki edebiyat tarihlerinin ilk numunelerindendir. Dilmen, eserinde M. Fuad Köprülü’nün edebiyat tarihlerinde kullandığı yöntemi benimseyerek din ve/veya devlet odaklı edebiyat tarihi yerine millet odaklı bir edebiyat tarihi kaleme almıştır. Köprülü’nün tarihinin XIV. yy.’da son bulmasına karşın Dilmen’in eseri –iki cildi de sayarsak- Milîi Edebiyat dönemine kadar uzanır. Dolayısıyla Dilmen’in edebiyat tarihi, bizde millet şuuruyla kaleme alınan ilk kapsamlı tarih olma özelliğini taşır. Bu çalışmada çevirisi yapılan ve “Eski Edebiyatımızın Tarihine Seri Bir Nazar” alt başlığını taşıyan birinci cilt, 275 sayfa olup on fasıldan ibarettir. Her dönemin başında o dönemin sosyal, siyasî ve edebî açıdan genel bir değerlendirmesi mevcuttur. Bu değerlendirmelerden sonra yazar, dönemin öne çıkan şair ve nasirlerinin hayatları ve edebî şahsiyetleri hakkında bilgi verdikten sonra, edebiyat tarihimizdeki yerlerini tespit etmeye çalışmıştır. Eserde, şiir örneklerinin bolluğu vi dikkati çeker. Başından sonuna kadar bu düzeni ihtiva eden eser, sistemli bir şekilde yazılmış olmasıyla da önemlidir. Edebiyat tarihimizin tezkire geleneğinden sonraki ilk numunelerinden olan Târîh-i Edebiyyât Dersleri, gerek kıllandığı yöntem gerek kapsamı gerekse içeriğindeki zenginlik itibariyle dikkate şayan bir eserdir.