Uyaranlar arası süre değişiminin hemisferik asimetri ve içsel zaman algısı üzerindeki etkisi: Ağrısız dokunsal uyaranlar ile elektrofizyolojik bir yaklaşım
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Çağdaş Güdücü
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Duyular tarafından alınan bilgilerin algılanması, anlamlandırılması ve gerekli nöral ve motor yanıtın oluşması uyaranın temporal işlemlemesiyle doğrudan bağlantılıdır. Bu bağlamda, tez çalışmasında uyaranlar arası süre manipülasyonunun ağrısız dokunsal uyaranlara karşı oluşan elektrofizyolojik yanıtlar üzerindeki etkisinin ortaya konması amaçlanmıştır. Araştırmaya sağ el baskın 20 sağlıklı gönüllü (11 kadın; ortalama yaş: 24,6 ± 4,30 yıl) katılmıştır. Ağrısız dokunsal uyaranlar katılımcıların sağ işaret parmak ucuna ardışık olarak uygulanmıştır. Statik oturumlarda, uyaranlar arası süre 2 saniye (s), 4s ve 8s olarak belirlenmiştir. Dinamik oturumlarda ise her bir baz uyaranlar arası süre (2 s, 4 s ve 8 s) zamanına 500 ms sabit bir değişkenlik penceresi eklenmiştir. Uyaranlar arası süreler oturum boyunca belirlenen pencerede değişken gönderilmiştir (2-2,5s; 4-4,5s; 8-8,5s). Her bir ISI koşulu, 40 uyaran içerir ve ayrı oturumlar halinde uygulanmıştır. Dokunsal uyarım, parmak ucuna yerleştirilen kauçuk zarın pnömatik bir uyarıcı ünitesiyle basınçlı hava kullanılarak şişirilmesi ile uygulanmıştır. Tüm oturumlar boyunca elektroensefalografi kayıtları alınmıştır. Kayıtlardan elde edilen elektrofizyolojik yanıtlar (P3 genliği, P3 latansı ve PPmax genliği), kortikal bölgelere (Frontal, Santral, Parietal) ve hemisferik asimetriye (ipsilateral, kontralateral) göre gruplandırılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, uyaranlar arası sürenin artışı ile P3 ve PPmax yanıt genliklerinde kademeli artış bulunmuştur. P3 yanıt genliklerinde dinamik oturumlar statik oturumlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunurken, PPmax yanıt genliklerinde ise aksine statik oturumların dinamik oturumlara kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek genlik değerleri ürettiği saptanmıştır. P3 latansının ise uyaranlar arası sürenin uzamasıyla (ISI8) anlamlı şekilde uzadığı görülmüştür. Kortikal analizlerde P3 genliğinin santral bölgede frontal ve parietal bölgelere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Hemisferik analizlerde, ipsilateral ve kontralateral bölgelerden elde edilen P3 ve PPmax genlikleri ile latans değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Sonuçlar, ardışık ve ağrısız dokunsal uyaranların işlemlenmesinin uyaranın sunulduğu zamansal bağlama yüksek duyarlılık gösterdiğine işaret etmektedir. Uyaranlar arası sürenin dokunsal hemisferik asimetri üzerinde lateralizasyon etkisine yol açmadığını göstermiştir.