Türkiye'de Engellilik Politikasının Analizi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi, Türkiye
Tez Danışmanı: İbrahim Arap
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Kamu politikası, devletlerin bir toplumsal meseleye dair yaptıkları ve
yapmadıkları olarak tanımlanmaktadır. Her dönemde insan topluluklarının,
toplumların ve devletlerin ilgilendiği bir mesele olan engellilik, son elli yıldır ayrı
bir politika alanı haline gelmiştir. Eğitimden istihdama, özel gereksinimlerinden
aile hayatlarına kadar engelli bireylerin tüm yaşamları uygulanan kamu
politikasından etkilenmektedir. Engellilik politikası, en geniş anlamıyla
engellilerin yaşamlarına etki eden her türlü mevzuat, kurumlar ve uygulamaları
kapsamaktadır.
Toplumsal sorun olarak ortaya çıkışından itibaren engelliliğin tanımı,
engelliğe yaklaşım ve engellilik politikası değişim geçirmiştir. Birleşmiş Milletler
Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 2006’da imzaya açılması ve ardından
çok sayıda ülke tarafından yürürlüğe konulmasıyla birlikte hak temelli yaklaşım
yaygın politika hedefi haline gelmiştir. Böylece engellilerin bağımsız yaşam
taleplerinin karşılanması politikanın odağına yerleştirilmektedir.
Bu çalışmada Türkiye engellilik politikası süreç modeli ve hak temelli
yaklaşım dikkate alınarak oluşturulan kuramsal çerçeve bağlamında analiz
edilmektedir. Engellilik politikasının gündeme gelme, formülasyon ve uygulama
aşamalarındaki seyri incelenmektedir. Uygulama, politika hedefi olan hak
temelliliğin ilkeleri esas alınarak değerlendirilmektedir.
Çalışma, doküman incelemesi, yarı yapılandırılmış görüşme ve
gözlemlerden elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmanın sonucunda,
engelliliğin tanımında, engelliliğe yaklaşımda ve engellilik politikası hedefinde
v
izlenen dönüşümün Türkiye’de politika hedefi açısından karşılık bulduğu ancak
uygulamada hak ihlallerinin devam ettiği tespit edilmektedir.