Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Alanında 1992-2021 Yılları Arasında Yapılan Tıpta Uzmanlık Tezlerinde Hayvan Deneylerinin Yayına Dönüşme Oranı Ve Bibliyometrik Analizi

Tez Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Özden Savaş

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 1992–2021 yılları arasında Kulak Burun Boğaz (KBB) alanında tamamlanan uzmanlık tezleri arasından hayvan deneyi içeren çalışmaların yayına dönüşme düzeyini ve bibliyometrik özelliklerini ortaya koymak; bu tezlerin bilimsel etkisini hayvan deneyi içermeyen tezlerle karşılaştırmalı olarak değerlendirmek ve elde edilen bulguları hayvan kullanımına ilişkin etik sorumluluklar bağlamında tartışmaktır.

Gereç ve Yöntem: Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında kayıtlı 1.909 KBB uzmanlık tezi retrospektif olarak incelendi. Tezler, hayvan deneyi içeren ve içermeyen olmak üzere iki gruba ayrıldı. Tezlerin yayına dönüşme durumu ile yayınların yer aldığı dergilerin dizinleri (PubMed, SCIE), etki faktörleri ve atıf sayıları kaydedildi. Bibliyometrik veriler istatistiksel yöntemler kullanılarak değerlendirildi.

Bulgular: İncelenen tezlerin %19,5’inin (n=373) hayvan deneyi içerdiği ve bu oranın yıllar içinde arttığı saptandı. Hayvan deneyi içeren tezlerin yayına dönüşme oranı (%58,2), hayvan deneyi içermeyen tezlere göre (%48,8) anlamlı düzeyde yüksek bulundu (p<0,001). Tek değişkenli ikili lojistik regresyon analizinde hayvan deneyi içeren tezlerde yayına dönüşmeye ilişkin olasılık oranı 1,45 (OR=1,45), PubMed’de dizinli yayına dönüşmeye ilişkin olasılık oranı 1,65 (OR=1,65) ve SCIE kapsamındaki dergide yayın üretmeye ilişkin olasılık oranı 1,92 (OR=1,92) olarak belirlendi. Buna karşın, hayvan deneyi içeren tezlerin %41,8’inin yayına dönüşmediği ve yayımlanan çalışmalarda kullanılan hayvanların %57,4’ünün etki faktörü düşük veya etki faktörü verisi bulunmayan dergilerde yer aldığı görüldü. Ayrıca, hayvan deneyi içeren tezlerden üretilen yayınların etki faktörü dağılımı ile atıf sayılarının, genel olarak hayvan deneyi içermeyen tezlerden üretilen yayınlardan belirgin biçimde farklı olmadığı saptandı.

Sonuç: Hayvan deneyi içeren KBB uzmanlık tezleri, yayına dönüşme ve nitelikli dergilerde yer alma açısından klinik tezlere göre daha yüksek yayına dönüşme düzeyi ve dergisel görünürlük sergilemektedir. Bununla birlikte, yayımlanmayan çalışmaların oluşturduğu araştırma israfı ve hayvan başına düşen görece düşük bilimsel etki, bu çalışmaların planlanmasında 3R ilkelerine ve etik sorumluluklara daha fazla önem verilmesi gerektiğini göstermektedir.