Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Dil ve Edebiyat, Türkiye
Tez Danışmanı: Saniye Uysal Ünalan
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Almanca
Özet:
Bu yüksek lisans tezi, Georg Büchner’in Woyzeck
adlı oyununu, 19. yüzyılın toplumsal koşullarının kurgusal ve edebî bir
yansıması olarak incelemektedir. Çalışmanın merkezinde Alman Klasisizminin ön
plana çıkardığı bireysel özgürlük fikri ile sosyal gerçeklik ve toplumsal
belirlenim arasındaki ilişki ile sosyal eşitsizlik, ataerkil yapılar ve insan
bedeninin bilimsel deneyler için araçsallaştırılması koşulları altında insan
özerkliğinin mümkün olup olmadığı sorusu yer almaktadır.
Tez, kuramsal bakımdan edebiyatın sosyal tarihi
yaklaşımının yanı sıra yeni tarihselcilik yaklaşımına dayanmaktardır. Çalışmada
ayrıca Michel Foucault, Judith Butler, Raewyn Connell ve Stephen Greenblatt
tarafından geliştirilen iktidar, beden ve toplumsal cinsiyet kavramlarından başvurulmaktadır.
Böylece, Woyzeck’i yalnızca bir toplumsal drama olarak değil, aynı
zamanda askerî, bilimsel, ekonomik ve toplumsal cinsiyet temelli söylemlerin
kesiştiği bir sistem içine yerleşmiş ve erken modern dönemde bilhassa eril
öznenin oluşum süreçlerini görünür kılan bir metin olarak değerlendirmek mümkün
olmaktadır. Analiz, Woyzeck’in yaşadığı trajedinin bireysel ahlaki veya
psikolojik sebeplerden değil, sosyal olarak alt sınıflara mensup bireyleri
gerçek anlamda seçim özgürlüğünden mahrum bırakan toplumsal yapının uyguladığı
yapısal şiddetten kaynaklandığını göstermektedir. Ekonomik bağımlılık,
askerîleştirilmiş disiplin ve tıbbi deneyler, başkahramanın bedenini sömürünün
nesnesine dönüştürmekte, insan yaşamının değerini azaltmakta ve öznenin kendi iradesinin
özerk taşıyıcısı olduğu düşüncesini zayıflatmaktadır. Çalışmada Marie
karakterine özel bir önem atfedilmekte ve Marie, kadınlara direniş ve bağımsız
hareket etme imkânı tanımayan ataerkil bir sistemin mağduru olarak
yorumlanmaktadır. Onun ölümü bireysel ahlaki bir suçun sonucu değil, toplumsal
ve cinsiyete dayalı bağımlılık ilişkilerinin bir sonucu olarak
değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra tez, Woyzeck eserinin
Weimar Klasisizmi’nin ideallerine yönelik radikal bir eleştiri olduğunu
vurgulamaktadır. Çalışma, özgürlük, ahlak ve bireyin uyumlu gelişimi gibi
hümanist ideallerin toplumsal olarak dışlanmış ve ekonomik zorluklarla mücadele
eden bireyler için erişilemez olduğunu ve bu nedenle sınıfsal bir nitelik
taşıdığını ortaya koymaktadır. Büchner, klasik geleneğin idealize edilmiş insan
anlayışı ile 19. yüzyıl toplumunun gerçek yaşam koşulları arasındaki temel
uçurumu gözler önüne sermektedir.
Bu nedenle çalışma, Woyzeck’i beden ve
özne üzerindeki iktidar mekanizmalarının erken dönem bir edebî çözümlemesi
olarak yorumlamaktadır. Bu mekanizmalar yalnızca Büchner’in yaşadığı dönem için
değil, aynı zamanda günümüzde sosyal adalet, biyopolitika ve insan yaşamının
değeri üzerine yürütülen tartışmalar açısından da önemini korumaktadır.
Anahtar Kelimeler: Woyzeck,
Georg Büchner, edebiyatın sosyal tarihi, yeni tarihselcilik, erkeklik, Weimar
Klasisizmi, Genç Almanya