Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Kamil İşeri
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde hedef
sözvarlığının ana görevi, belirli bir eğitim aşamasında Türkçeyi öğretmek için
sözcüksel temel sunmaktır. A1 dil düzeyi ders materyallerinden başlayarak her
dil düzeyi için öğretilmesi gereken hedef sözvarlığının belirlenmesi ve hedef
sözvarlığı listelerinin oluşturulması çalışmalarının gerçekleşebilmesi bilimsel
bir dayanağın oluşturulmasına bağlıdır. Bu yönüyle alanyazına katkı sağlamak
amacıyla, hedef sözvarlığı olgusunun ve hedef sözvarlığı belirleme süreçlerinin
dilbilimsel, yöntembilimsel ve eğitbilimsel bakış açısıyla kapsamlı bir şekilde
incelendiği bir çalışma olmadığı görülüp bu çalışmanın konusu olarak
belirlenmiştir.
Bu çalışmanın amacı, hedef sözvarlığının
dilbilimsel, sözlükbilimsel, eğitbilimsel ve yöntembilimsel seçim ilkeleri ve
yaklaşımlarını temel alarak, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan
A1 düzeyi dil setlerindeki sözlükbirimlerinin görünümleri ve istatistiki
verilerini incelemek, bu tür çalışmalarda veri tabanının nasıl oluşturulması ve
sözvarlığı unsurlarının hangi yöntemsel araçlarla hesaplanması gerektiğini
ortaya koymaktır. Bu amaçla, Türkiye’de 2018-2022
yılları arasında yayımlanmış devlet üniversitelerinde Türkçenin yabancı
dil olarak öğretiminde kullanılan A1 düzeyi beş
öğretim setindeki hedef sözvarlığıyla ilgili saptanan 6.268 sözcükbirimi içerik
çözümlemesi ve sayısallaştırma yöntemlerine başvurarak çözümlenmiştir.
Çalışmada;
yabancı dil Türkçe öğretimi A1 düzeyi ders ve çalışma kitaplarındaki sözvarlığı
oranlarının farklılık gösterdiği ve materyal geliştiricilerin arasında hedef
sözvarlığının hacmiyle ilgili ortak bir anlayışın olmadığı, Türkçenin yabancı
dil öğretimi alanında öğretim materyallerinin hazırlanmasının nesnel yaklaşımın
yanı sıra öznel yaklaşımla yapıldığı;
TDK Türkçe Sözlüğünde günümüzde sıkça kullanılan ve sözlük değeri
kazanmış deyimsel yapıların, eşdizimli yapıların
ve bileşik sözlükbirimlerin gerekli güncellemelerin yapılması gerektiği;
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde hedef sözvarlığı, istatistiksel
ilkelerinin yanı sıra dilbilimsel ve yöntemsel seçim ilkelerinin temelinde
belirlenmesi hedef sözvarlığı listesinin tutarlılığını ve güvenirliğini
arttıracağı sonucuna ulaşılmıştır.