İdiyopatik pulmoner fibrozis hastalığında radyolojik sarkopeni bulguları ile akciğer fonksiyonlarının ilişkisi: Retrospektif analiz
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Dr. Öğr. Üyesi Gökçen Ömeroğlu Şimşek
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Bu çalışmada, idiyopatik pulmoner fibrozis (İPF) hastalarında toraks bilgisayarlı tomografi (BT) görüntülerinden yapay zekâ temelli yöntemlerle elde edilen vücut kompozisyonu ölçümleri ile akciğer fonksiyon değişimi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, gözlemsel ve retrospektif kohort tasarımındaki çalışmaya, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı'nda İPF tanısı ile izlenen hastalar dahil edildi. Rutin toraks BT görüntülerinden yapay zekâ destekli segmentasyon ile kas ve yağ kompartımanlarına ait hacim, kitle ve yoğunluk ölçümleri elde edildi. Radyolojik sarkopeni, başlangıç BT'de cinsiyete göre en düşük çeyrekte yer alan indekslenmiş erector spinae kas ölçümü üzerinden operasyonel olarak tanımlandı. Birincil sonlanım FVC% değişimi, ikincil sonlanım DLCO% değişimi olarak belirlendi. Analizlerde 40 hastalık yaklaşık 12 aylık kohort ve 87 hastalık genişletilmiş uzun takip kohortu değerlendirildi. Klinik düzeltilmiş modellerde yaş, cinsiyet, başlangıç FVC%, beden kitle indeksi, BT aralığı ve antifibrotik tedavi dikkate alındı. Bulgular: Genişletilmiş kohortta medyan yaş 71,0 yıl olup hastaların %64,4'ü erkekti. Başlangıç ve son BT arasındaki medyan izlem süresi 682,0 gündü. Global kas hacmi izlemde azaldı (p<0,001). Geçerli sınıflaması olan 82 hastada radyolojik sarkopeni grubunda FVC% değişimi daha düşüktü (0,0 [-8,0; 3,0] ve 4,0 [-1,0; 9,0]; p=0,014). Klinik düzeltilmiş ana modelde radyolojik sarkopeni FVC% değişimi ile negatif ilişkili bulundu (β=-7,13; %95 GA -12,70 ile -1,56; p=0,013). Katı eşleşme duyarlılık analizinde bu ilişki korundu (β=-9,96; p=0,003). DLCO% değişimi ile radyolojik sarkopeni veya global kas hacmi değişimi arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Sonuç: İPF hastalarında yapay zekâ temelli toraks BT vücut kompozisyonu ölçümleri, özellikle FVC merkezli fonksiyonel değerlendirmeye ek bilgi sağlayabilecek bir görüntüleme fenotipi sunmaktadır. Radyolojik sarkopeni FVC% değişimi ile ilişkili bulunmuş, ancak DLCO için benzer kararlı bir ilişki gösterilememiştir. Anahtar Sözcükler: bilgisayarlı tomografi, idiyopatik pulmoner fibrozis, sarkopeni, solunum fonksiyon testleri, vücut kompozisyonu, yapay zeka