Dikotik Dinleme Testinde Ses Türlerinin Davranışsal ve Hemodinamik Yanıtlara Etkisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Çağdaş Güdücü
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
İnsan beyninin yapısal işleyişi nedeniyle fonetik işlemlemenin asimetrik
çaprazlanması sonucunda sağ kulaktan duymuş oldukları sesler sol hemisferde
işlemlenirken, sol kulaktan duymuş oldukları sesler korpus kallozum vasıtasıyla sağ
hemisferde işlemlenmektedir. Dikotik dinleme testi, her iki kulağa aynı anda hecelerin
sunulmasıyla yapılır. Dikotik dinleme testinde, sadece işitsel sistemin asimetrisi
değerlendirilmez aynı zamanda ilişkili bilişsel süreçler de değerlendirilir. Bu çalışmanın
amacı kadın ve erkek seslerinin dikotik dinleme üzerindeki etkisini incelemektir.
Katılımcılar 18-45 yaş aralığında (28,54±6,23), nörolojik veya işitsel bozukluğa
sahip olmayan 10 erkek ve 14 kadından oluşmaktadır. Sesten yalıtılmış bir odada oturan
katılımcılara altı hece (ba, da, ga, pa, ka, ta) kulaklık aracılığıyla iletilmiştir.
Katılımcılardan ilk veya en iyi duydukları heceyi altı tuşlu yanıt klavyesine sağ ellerini
kullanarak işaretlemeleri istenmiştir. Dikotik dinleme testinde erkek ve/veya kadın
seslerini içeren dört oturum sıra etkisini ortadan kaldırmak üzere dengelenmiş sırada
uygulanmıştır. Bu oturumlar: iki kulağa kadın sesi, iki kulağa erkek sesi iki kulağa da
erkek ve kadın sesleri (mono oturum), sağ kulaktan erkek sol kulaktan kadın sesleri ve
sağ kulaktan kadın sol kulaktan erkek sesleri (stereo) sunulmuştur.
Beyin yanallaşmasının kadın sesi verilen oturumda, hem kadın hem erkek sesinin
yer aldığı oturuma (stereo) göre anlamlı olarak azaldığı, bir başka deyişle, sağ kulak
baskınlığının azaldığı saptanmıştır (p=0,026 d=-0,293). Yalnızca erkek ve stereo
oturumdaki hatalı sayıları arasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır. Stereo oturumda
total hemoglobin (HbT) değerleri incelendiğinde sol prefrontal bölge ile orta arasında
anlamlı fark saptanmıştır (p=0,004). Mono oturumda HbT değerleri incelendiğinde de
sol prefrontal bölge ile orta arasında anlamlı fark saptanmıştır (p=0,034). Orta prefrontal
bölgedeki HbT değerlerine bakıldığında stereo ve kadın oturumları (p<0,001), kadın ve
mono oturumları (p=0,001), erkek stereo oturumları (p<0,001) ve erkek mono
oturumları (p=0,005) arasında anlamlı fark saptanmıştır.
Katılımcılar mono ve stereo oturumlarda erkek sesi ile seslendirilen heceleri
daha çok tercih etmişlerdir. Kadın katılımcıların daha çok erkek sesi ile seslendirilen
heceleri, erkek katılımcıların da daha çok kadın sesi ile seslendirilen heceleri tercih
ettikleri gözlenmektedir. Stereo oturumu sağ kulak ve sol kulak tercihi etkisi altında ses
yada katılımcı cinsiyetinin dikotik dinleme testi üzerine etkisini verirken, mono oturum,
kulaktan bağımsız her iki kulakta da hem kadın hem erkek sesi içerdiğinden sadece
cinsiyet tercihini yansıtmaktadır. Yine de stereo ve mono oturum ES ve KS oturuma
kıyasla 4-5 kat daha fazla kan akışını (HbT) yaratmıştır. Bu durum sesin fiziksel
özelliklerini yanı sıra cinsiyet farklılığın da devreye girmesi ile daha geniş bir bölgenin
uyarıldığının göstergesi olabilir.