Ciddi Boş Zaman Aktivitelerinde Akış Deneyimi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Özkan Tütüncü
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Bu araştırma ciddi boş zaman, akış deneyimi ve öznel iyi oluş arasındaki ilişkileri bütüncül bir model çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, ciddi boş zaman etkinliklerinin akış deneyiminin alt boyutları olan akıcılık ve kapılma üzerindeki etkilerini ve bu süreçlerin öznel iyi oluşun duyuşsal boyutları (olumlu ve olumsuz duygulanım) ile bağlantısını ortaya koymaktır. Çalışmada ayrıca akışın ciddi boş zaman ile öznel iyi oluş arasındaki ilişkideki aracılık rolü test edilmiştir.
Araştırma Türkiye’de tırmanış faaliyetlerine düzenli olarak katılan bireyler üzerinde yürütülmüş ve iki ayrı örneklem grubundan veri toplanmıştır (n₁=149; n₂=400). Verilerin analizinde Açıklayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Bulgular, ciddi boş zamanın hem akıcılık hem de kapılma üzerinde pozitif etkiler yarattığını, ayrıca doğrudan olumlu duygulanımı artırıp olumsuz duygulanımı azalttığını göstermektedir. Akıcılık hem olumlu hem de olumsuz duygulanım üzerinde anlamlı etkiler üretirken; kapılma yalnızca olumlu duygulanım üzerinde etkili bulunmuştur. Aracılık analizleri ciddi boş zamanın duygusal çıktılara uzanan etkilerinde akıcılığın tamamlayıcı bir aracı rol üstlendiğini, kapılmanın ise yalnızca olumlu duygulanım için sınırlı bir aracılık sunduğunu göstermiştir.
Bu çalışma ciddi boş zaman akış ve öznel iyi oluş ilişkilerini bütüncül bir modelle test ederek alanyazındaki boşluğu doldurmakta; akışın iki boyutlu yapısını (akıcılık ve kapılma) destekleyen deneysel kanıtlar sunmaktadır. Ayrıca Ciddi Boş Zaman Ölçeği (Dört İfadelik Form) ve İki Boyutlu Akış Ölçeği’nin
v
Türkçe uyarlamalarının geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiş ve bu araçların Türkçe örneklemler için kullanılabilirliği ortaya konmuştur. Bulgular kuramsal düzeyde akışın çok boyutlu doğasını pekiştirirken, uygulama düzeyinde rekreasyonel etkinliklerin tasarımı, katılımcı deneyimlerinin iyileştirilmesi ve öznel iyi oluşun güçlendirilmesi için somut öneriler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Ciddi Boş Zaman, Akış, Öznel İyi Oluş, Olumlu Duygulanım, Olumsuz Duygulanım, Tırmanış