TÜRKÇE BİLİMSEL METİNLERDE ALINTILAMA
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Dilbilimi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Kamil İşeri
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bilimsel metinlerde alıntılama, yazarın kendi savlarını temellendirmek, okuyucuyu ikna etmek ve üyesi olduğu söylem topluluğuna uyum sağlamak amacıyla kullandığı stratejik bir araçtır. Önceki çalışmalarla metinlerarası bağlar kurarak bilginin geçerliğini ve güvenilirliği artıran alıntılamalar, disiplinlere göre farklılık göstererek yazınsal süreçte yazarın tutumunu, bilgiye olan mesafesini ve otoritesini yapılandıran temel bir retorik unsur olarak işlev görür. Akademik yazımın temel unsuru olan alıntılama, yazarın söylem topluluğuna aidiyetini kanıtlama, savlarını destekleme ve okuyucuyu ikna etme stratejisinin merkezinde yer almaktadır. Bu çalışma, Sosyal Bilimler ve Fen Bilimleri alanlarında Türkçe yazılmış araştırma makalelerindeki alıntılamaları ve bunların disiplinler arası farklılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, 2020-2023 yılları arasında TR Dizin ve Dergipark üzerinden taranan; Dilbilim, Tarih, Felsefe, Psikoloji ile Biyoloji, Fizik, Kimya ve Matematik olmak üzere 8 disiplinden rastlantısal olarak seçilen toplam 340 araştırma makalesi inceleme nesnesi olarak belirlenmiştir. Verilerin analizinde, Thompson ile Tribble (2001) tarafından geliştirilen alıntılama sınıflandırması temel alınmıştır. Bu sınıflandırmaya göre alıntılar; "bütünleşik" (eylem yönetme, adlandırma, eksik atıf) ve "bütünleşik olmayan" (kaynak, tanıtma, gönderme, köken) olmak üzere iki kategoride incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, Sosyal Bilimler alanında yazılan bilimsel metinlerin Fen Bilimleri alanında yazılanlara oranla çok daha yoğun bir kullanımına sahip olduğu görülmektedir. Her iki alanda da en sık başvurulan yöntem, yazar yerine bilgiye odaklanan "kaynak" alıntılamasıdır. Sosyal Bilimler alanında "kuramsal çerçeve" ve "giriş" bölümlerinde toplanmıştır. Yazarların tekrardan kaçınmak amacıyla "eksik atıf" yöntemini Fen Bilimlerine kıyasla çok daha aktif kullandığı görülmüştür. Fen Bilimleri alanlarında alıntılama daha çok "giriş" ve "yöntem" bölümlerinde yer almaktadır. Özellikle "köken" alıntılamalarının çoğu yöntem bölümünde gerçekleşerek kullanılan tekniklerin adlandırılmasına yapılan alıntılamaları karşılamaktadır.