Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Avrupa Çalışmaları (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Zehra Nilüfer Karacasulu
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
ÖZET
Doktora Tezi
Türkiye’de Sivil Toplum, Avrupalılaşma ve Demokrasinin Güçlenmesi:
MÜSİAD’ın Değişen Rolü
Zühal ÜNALP ÇEPEL
Dokuz Eylül Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Avrupa Birliği Anabilim Dalı
Avrupa Çalışmaları Programı
1999 yılında başlayan AB adaylık süreci Türkiye’de demokratik
reformların yapılmasını zorunlu kılmıştır. Bu süreç aynı zamanda AB fonları,
AB müktesebatına uyum ve sosyal öğrenme süreçleri mekanizmalarıyla Türkiye
demokrasisinin güçlendirilmesine etki eden sivil toplumun Avrupalılaşmasını
da beraberinde getirmiştir. İlk olarak AB fonları mekanizması ile STÖ’ler
kendi projelerini hazırlama fırsatı yakalamıştır. İkinci olarak AB
müktesebatına uyum mekanizması ile sivil toplumun gelişmesi ve özgürleşmesi
için önemli reformlar hayata geçirilmiştir. Üçüncü olarak ise sosyal öğrenme
süreçleri mekanizması ile bazı sivil toplum örgütleri söylemlerini değiştirmeye,
Türkiye ve Avrupa’daki farklı örgütlerle işbirliği içinde hareket etmeye
başlamıştır. AB bu tür mekanizmalar ile Türkiye demokrasisinin güçlenmesi
sürecine sivil toplum örgütleri aracılığıyla da katkı sağlayan önemli bir dış
aktör haline gelmiştir.
Demokrasinin güçlenmesi literatürü sivil toplumun bu sürece katkı
sağlayan önemli bir unsur olduğunu kabul etmektedir. Ancak sivil toplum
örgütlerinin Türkiye demokrasisine katkısının incelenmesi halinde farklı
sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Sivil toplum örgütlerinin birçoğu Avrupalılaşma
ve demokrasinin güçlenmesi süreçlerine destek vermekte, ancak demokratik
ilkeleri farklı açılardan yorumlamaktadır. Bu tez söz konusu örgütlerden biri
olan ve Türkiye’de etkili bir aktör olan MÜSİAD’ı incelemektedir. MÜSİAD’ın
Türkiye demokrasisinin güçlenmesine katkı sağlayıp sağlamadığı sivil toplum
v
örgütlerinin karşılaması gereken dört koşul çerçevesinde incelenmektedir: (i)
Örgüt içi demokrasi ve demokratik değerleri koruma, (ii) kamu bilincini
arttırma, (iii) devlet ve toplum arasında arabulucu rol oynama, (iv) dışlanmış
grupların haklarını koruma. Bu tez MÜSİAD’ın demokrasinin güçlenmesi
sürecinde yetersiz kalmasının nedenlerini açıklayabilmek amacıyla süreci Yeni
Kurumsalcılık ve onun alt kuramları olan Rasyonel Seçim Kurumsalcılığı,
Sosyolojik Kurumsalcılık ve Tarihsel Kurumsalcılık yaklaşımları çerçevesinde
analiz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Demokrasinin Güçlenmesi, Avrupalılaşma, Sivil
Toplum, MÜSİAD, Türkiye’de Demokrasinin Güçlenmesi