7–11 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA FAZLA KİLO VE OBEZİTE İLE SOSYAL BECERİ GELİŞİMİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Nilgün Özçakar
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
7–11 YAŞ ARASI ÇOCUKLARDA FAZLA KİLO VE OBEZİTE İLE
SOSYAL BECERİ GELİŞİMİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI
Investigation of the
Relationship Between Overweight/Obesity and Social Skill Development in
Children Aged 7–11 Years
Zarina AYIK¹, Nilgün
ÖZÇAKAR²
¹Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile
Hekimliği Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye
²Prof. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi
Aile Hekimliği Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye
ÖZET
Amaç: Çocukluk çağı obezitesi; fiziksel sağlık üzerindeki
etkilerinin yanı sıra psikolojik ve sosyal gelişim alanlarında da önemli
sonuçlar doğuran çok boyutlu bir halk sağlığı sorunudur. Bu çalışmada 7–11 yaş
arası çocuklarda fazla kilo ve obezite ile sosyal beceri gelişimi arasındaki
ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma kesitsel analitik tipte planlanmıştır. Dokuz
Eylül Üniversitesi Eğitim Aile Sağlık Merkezlerine kayıtlı 7–11 yaş arası
çocuklar arasından basit rastgele örnekleme yöntemiyle seçilen 316 çocuk
çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler; araştırmacı tarafından hazırlanan
sosyodemografik veri formu ve Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri Değerlendirme
Ölçeği (MESSY) kullanılarak toplanmıştır. Çocukların yaş, boy, kilo ve bel
çevresi ölçümleri alınmış; yaşa göre vücut kitle indeksi (VKİ) DSÖ kriterlerine
göre sınıflandırılmıştır. Korelasyon analizi, bağımsız örneklem testleri, tek
yönlü varyans analizi ve çoklu lineer regresyon analizi kullanılmıştır
(p<0,05).
Bulgular: Katılımcıların %65,2'si kız, %34,8'i erkek olup yaş
ortalaması 9,05±1,45 yıldır. VKİ sınıflamasına göre %18,3'ü normal kilolu,
%59,8'i fazla kilolu ve %21,8'i obezdir. VKİ grupları ile MESSY alt boyut
puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Bel çevresi
ile olumsuz sosyal davranış puanı arasında pozitif yönlü bağımsız ilişki
bulunmuştur (β=0,243; p=0,001). Olumlu sosyal davranış puanının bağımsız
belirleyicileri yaş (β=0,108; p=0,048), gelir durumu (β=0,279; p<0,001),
günlük uyku süresi (β=-0,110; p=0,040) ve sosyal ortam (β=-0,214; p<0,001)
olarak saptanmıştır.
Sonuç: 7–11 yaş arası çocuklarda yaşa göre VKİ ile sosyal beceri
gelişimi arasında doğrudan anlamlı ilişki gösterilememiştir. Buna karşın bel
çevresi, gelir düzeyi ve sosyal ortam gibi değişkenlerin belirleyici rol
oynadığı saptanmıştır. Bulgular, çocukların sosyal beceri gelişiminin yalnızca
obezite varlığı üzerinden değil; sosyal çevre, sosyoekonomik koşullar ve
davranışsal yaşam örüntüleri ile birlikte bütüncül biçimde değerlendirilmesi
gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: çocukluk çağı obezitesi, sosyal
beceri, MESSY, vücut kitle indeksi, bel çevresi, okul çağı çocukları
ABSTRACT
Objective: Childhood obesity is a multidimensional public health
problem that affects not only physical health but also psychological and social
development. This study aimed to investigate the relationship between
overweight/obesity and social skill development in children aged 7–11 years.
Methods: This cross-sectional analytical study included 316
children aged 7–11 years selected by simple random sampling from those
registered at Dokuz Eylül University Training Family Health Centers. Data were
collected using a sociodemographic questionnaire and the Matson Evaluation of
Social Skills with Youngsters (MESSY). Age-specific BMI was classified
according to WHO criteria. Correlation analysis, independent sample tests,
one-way ANOVA, and multiple linear regression analyses were used (p<0.05).
Results: Of the participants, 65.2% were female and 34.8% male,
with a mean age of 9.05±1.45 years. According to BMI classification, 18.3% were
of normal weight, 59.8% were overweight, and 21.8% were obese. No statistically
significant difference was found between BMI groups and MESSY subscale scores.
Waist circumference was independently and positively associated with negative
social behavior scores (β=0.243; p=0.001). Independent predictors of positive
social behavior scores were age (β=0.108; p=0.048), income status (β=0.279;
p<0.001), daily sleep duration (β=-0.110; p=0.040), and social environment
(β=-0.214; p<0.001).
Conclusion: No direct statistically significant relationship was
demonstrated between age-specific BMI and social skill development in children
aged 7–11 years. However, waist circumference, income level, and social
environment were found to be significant determinants. The findings indicate
that social skill development in children should be evaluated comprehensively,
considering not only obesity status but also social environment, socioeconomic
conditions, and behavioral lifestyle patterns.
Keywords: childhood obesity, social skills, MESSY, body
mass index, waist circumference, school-age children
GİRİŞ
Çocukluk çağı obezitesi, 21. yüzyılın en önemli
küresel halk sağlığı sorunlarından biri haline gelmiştir. DSÖ, 5–19 yaş arası
çocuklarda fazla kilo ve obezite prevalansının son dört dekatta dramatik
biçimde arttığını bildirmektedir [1]. Türkiye'de COSI-TUR 2022 araştırmasına
göre ilkokul 2. sınıf öğrencilerinde fazla kiloluluk oranı %12,5 ve obezite
prevalansı %22,4 olarak saptanmıştır [3].
Çocukluk çağı obezitesinin yalnızca fiziksel sağlıkla
sınırlı olmayan bilişsel, duygusal ve sosyal işlevsellik üzerinde de belirgin
olumsuz etkileri bulunmaktadır. Fazla kilolu ve obez çocuklarda benlik
saygısının azalması, beden imajı kaygısı, akran ilişkilerinde güçlük ve sosyal
damgalanma daha sık görülmektedir [5,6]. Kilo nedeniyle sosyal damgalanmaya
maruz kalmanın depresyon, anksiyete, düşük benlik saygısı ve sosyal izolasyonla
ilişkili olduğu gösterilmiştir [68,69].
Sosyal beceriler; bireyin sosyal ortamlarda uygun
davranışlar sergileyebilme, akranlarıyla etkili iletişim kurabilme, duygularını
düzenleyebilme ve sosyal problem çözme stratejilerini kullanabilme yetilerini
kapsamaktadır [10]. Bu becerilerin zayıf olması; akran reddi, zorbalığa maruz
kalma ve davranış sorunları gibi olumsuz sonuçlara yol açabilmekte, ileri
dönemlerde kişilerarası ilişkiler ve akademik başarı üzerinde de olumsuz
etkiler doğurabilmektedir [11,12].
Türkiye'de obezitenin çocukluk çağındaki prevalansı
artmaya devam ederken, obezitenin sosyal beceri gelişimi üzerindeki etkilerini
değerlendiren çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı,
7–11 yaş arası çocuklarda fazla kilo ve obezite ile sosyal beceri gelişimi
arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide rol oynayan sosyodemografik ile
çevresel değişkenleri belirlemektir.
GEREÇ VE YÖNTEM
Araştırmanın Türü ve Yeri
Bu araştırma kesitsel analitik tipte tasarlanmıştır.
Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı
Eğitim Aile Sağlık Merkezlerinde Ocak–Şubat 2025 tarihleri arasında
yürütülmüştür.
Örneklem
Araştırmanın evrenini söz konusu merkezlere kayıtlı
7–11 yaş arası çocuklar oluşturmaktadır. Basit rastgele örnekleme yöntemiyle
seçilen ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 316 çocuk ile çalışma
tamamlanmıştır. Dahil edilme kriterleri: ilgili merkeze kayıtlı olmak, 7–11 yaş
aralığında bulunmak, ebeveynin yazılı onayının alınmış olması ve Türkçe konuşup
anlayabilmek. Fiziksel ve/veya sosyal-duygusal gelişimi etkileyebilecek
herhangi bir sağlık sorununun ya da iletişim probleminin varlığı dışlama kriteri
olarak belirlenmiştir.
Veri Toplama Araçları
Veriler araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme
yöntemiyle toplanmıştır. Veri toplama araçları: (1) araştırmacı tarafından
hazırlanan sosyodemografik veri formu (çocuğun yaşı, cinsiyeti, sosyal ortamı,
uyku süresi, öğün atlama durumu, yaşanılan yer; ebeveynin eğitim ve medeni
durumu, gelir düzeyi, aile yapısı); (2) Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri
Değerlendirme Ölçeği (MESSY; 47 madde, 5'li Likert, bu çalışmada Cronbach
α=0,862). MESSY iki alt boyuttan oluşmaktadır: olumlu sosyal davranışlar (24
madde, 24–120 puan) ve olumsuz sosyal davranışlar (23 madde, 23–115 puan)
[102]. Ayrıca çocukların boy, kilo ve bel çevresi ölçümleri standart
yöntemlerle alınmış; yaşa göre VKİ, DSÖ büyüme referans eğrileri kullanılarak
sınıflandırılmıştır.
İstatistiksel Analiz
Veriler IBM SPSS 27.0.1 ile analiz edilmiştir.
Kategorik değişkenler sayı ve yüzde, sayısal değişkenler ortalama ve standart
sapma ile sunulmuştur. Normal dağılım varsayımı Kolmogorov-Smirnov testi ile
sınanmıştır. Grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü
ANOVA, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Sürekli
değişkenler arasındaki ilişki Pearson korelasyon analizi ile incelenmiştir.
MESSY alt boyut puanlarını etkileyen bağımsız değişkenler çoklu lineer
regresyon analizi ile belirlenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05
olarak kabul edilmiştir. Araştırma, Dokuz Eylül Üniversitesi Girişimsel Olmayan
Araştırmalar Etik Kurulu onayı ile yürütülmüştür.
BULGULAR
Tanımlayıcı Bulgular
Çalışmaya toplam 316 çocuk dahil edilmiştir.
Katılımcıların %65,2'si kız, %34,8'i erkektir. Yaş ortalaması 9,05±1,45 yıl,
bel çevresi ortalaması 67,80±4,95 cm'dir. VKİ sınıflamasına göre %18,3'ü normal
kilolu, %59,8'i fazla kilolu ve %21,8'i obezdir. Ebeveynlerin %51,3'ü lise,
%47,5'i üniversite ve üzeri mezunudur. Çocukların %83,9'u çekirdek aile
yapısındadır. Sosyal ortam açısından %43,4'ü evde dijital oyun oynadığını,
%36,4'ü ise dışarıda oyun oynayacak arkadaşı olmadığını belirtmiştir.
Tanımlayıcı özelliklerin ayrıntılı dağılımı Tablo 1'de sunulmuştur.
Tablo 1. Katılımcılara Ait
Tanımlayıcı Özelliklerin Dağılımı
|
Değişken |
n |
% |
X̄ ± SS |
Min-Maks |
|
Yaş (yıl) |
316 |
— |
9,05 ± 1,45 |
7–11 |
|
Boy (cm) |
316 |
— |
136,95 ± 9,78 |
110–160 |
|
Kilo (kg) |
316 |
— |
37,73 ± 7,51 |
21–77 |
|
Bel çevresi (cm) |
316 |
— |
67,80 ± 4,95 |
50–80 |
|
Cinsiyet |
|
|
|
|
|
Kız |
206 |
65,2 |
— |
— |
|
Erkek |
110 |
34,8 |
— |
— |
|
Yaşa göre VKİ (WHO) |
|
|
|
|
|
Normal |
58 |
18,3 |
— |
— |
|
Fazla kilolu |
189 |
59,8 |
— |
— |
|
Obez |
69 |
21,8 |
— |
— |
|
Ebeveyn eğitim durumu |
|
|
|
|
|
İlkokul-ortaokul |
4 |
1,3 |
— |
— |
|
Lise |
162 |
51,3 |
— |
— |
|
Üniversite ve üzeri |
150 |
47,5 |
— |
— |
|
Ebeveyn medeni durumu |
|
|
|
|
|
Evli |
212 |
67,1 |
— |
— |
|
Bekar |
48 |
15,2 |
— |
— |
|
Boşanmış/Dul |
56 |
17,7 |
— |
— |
|
Gelir durumu |
|
|
|
|
|
Gelir < Gider |
108 |
34,2 |
— |
— |
|
Gelir = Gider |
142 |
44,9 |
— |
— |
|
Gelir > Gider |
66 |
20,9 |
— |
— |
|
Aile yapısı |
|
|
|
|
|
Çekirdek aile |
265 |
83,9 |
— |
— |
|
Geniş aile |
51 |
16,1 |
— |
— |
|
Yaşanılan yer |
|
|
|
|
|
İl merkezi |
114 |
36,1 |
— |
— |
|
İlçe |
167 |
52,8 |
— |
— |
|
Köy/Kasaba |
34 |
10,8 |
— |
— |
|
Sosyal ortam |
|
|
|
|
|
Arkadaşlarla parkta oyun |
64 |
20,3 |
— |
— |
|
Evde dijital oyun |
137 |
43,4 |
— |
— |
|
Dışarıda arkadaş yok |
115 |
36,4 |
— |
— |
|
Günlük uyku süresi |
|
|
|
|
|
< 6 saat |
23 |
7,3 |
— |
— |
|
6–8 saat |
159 |
50,3 |
— |
— |
|
> 8 saat |
134 |
42,4 |
— |
— |
|
Ana öğün atlama durumu |
|
|
|
|
|
Atlıyor |
190 |
60,1 |
— |
— |
|
Atlamıyor |
126 |
39,9 |
— |
— |
VKİ: vücut kitle indeksi;
DSÖ: Dünya Sağlık Örgütü
Antropometrik Ölçümler ile MESSY Alt Boyut
Puanları Arasındaki İlişki
MESSY olumlu sosyal davranışlar alt boyutu ile yaş
(r=0,133; p=0,009) ve kilo (r=0,097; p=0,042) arasında düşük düzeyde pozitif
yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır. MESSY olumsuz sosyal davranışlar alt boyutu
ile bel çevresi arasında ise düşük düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki
bulunmuştur (r=0,100; p=0,037). Boy ile her iki alt boyut puanı arasında
istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır (Tablo 2).
Tablo 2. MESSY Alt Boyut
Puanları ile Antropometrik Değerlerin Korelasyonu (Pearson r)
|
|
MESSY Olumlu
Sosyal Davranışlar |
MESSY Olumsuz
Sosyal Davranışlar |
||
|
|
r |
p |
r |
p |
|
Yaş |
0,133 |
0,009* |
-0,082 |
0,072 |
|
Boy |
0,034 |
0,271 |
-0,006 |
0,457 |
|
Kilo |
0,097 |
0,042* |
-0,006 |
0,460 |
|
Bel çevresi |
-0,080 |
0,078 |
0,100 |
0,037* |
*p<0,05
VKİ Grupları ile MESSY Puanlarının
Karşılaştırılması
Tek yönlü varyans analizi sonucunda DSÖ kriterlerine
göre oluşturulan VKİ grupları ile MESSY olumlu sosyal davranışlar
[F(2,313)=2,242; p=0,108] ve olumsuz sosyal davranışlar [F(2,313)=1,164;
p=0,313] alt boyutu puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark
saptanmamıştır (Tablo 3).
Tablo 3. VKİ Gruplarına Göre
MESSY Puanlarının Karşılaştırılması (Tek Yönlü ANOVA)
|
|
VKİ Grubu |
n |
Ort. |
SS |
F / p |
|
MESSY Olumlu |
Normal |
58 |
65,83 |
10,19 |
F(2,313)=2,242 |
|
|
Fazla kilolu |
189 |
66,08 |
11,60 |
p=0,108 |
|
|
Obez |
69 |
69,48 |
14,29 |
|
|
MESSY Olumsuz |
Normal |
58 |
59,59 |
11,22 |
F(2,313)=1,164 |
|
|
Fazla kilolu |
189 |
57,18 |
11,85 |
p=0,313 |
|
|
Obez |
69 |
58,94 |
12,94 |
|
VKİ: vücut kitle indeksi
Çoklu Lineer Regresyon Analizleri
MESSY olumlu sosyal davranışlar alt boyutu için
kurulan çoklu lineer regresyon modeli istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur
[F(9,306)=6,349; p<0,001; R²=0,157]. Yaş (β=0,108; p=0,048), gelir durumu
(β=0,279; p<0,001), günlük uyku süresi (β=-0,110; p=0,040) ve sosyal ortam
(β=-0,214; p<0,001) bağımsız belirleyiciler olarak saptanmıştır. Olumsuz
sosyal davranışlar alt boyutu modeli de anlamlı bulunmuş [F(7,308)=3,492;
p=0,001; R²=0,074]; bu modelde yaş (β=-0,226; p=0,002) ve bel çevresi (β=0,243;
p=0,001) bağımsız belirleyiciler olarak öne çıkmıştır. Her iki modelde de yaşa
göre VKİ bağımsız belirleyici olarak saptanmamıştır (Tablo 4).
Tablo 4. MESSY Alt Boyut
Puanlarını Etkileyen Değişkenlerin Çoklu Lineer Regresyon Analizi
|
Değişken |
B |
Std. Hata |
β |
t |
p |
|
|
Olumlu Sosyal Davranışlar (Model: R²=0,157; F(9,306)=6,349;
p<0,001) |
||||||
|
Yaş |
0,894 |
0,450 |
0,108 |
1,985 |
0,048 |
* |
|
Gelir durumu |
4,591 |
0,912 |
0,279 |
5,036 |
<0,001 |
* |
|
Günlük uyku süresi |
-2,173 |
1,055 |
-0,110 |
-2,058 |
0,040 |
* |
|
Sosyal ortam |
-3,495 |
0,896 |
-0,214 |
-3,902 |
<0,001 |
* |
|
Yaşa göre VKİ |
1,704 |
1,045 |
0,090 |
1,631 |
0,104 |
|
|
Cinsiyet |
0,987 |
1,380 |
0,039 |
0,715 |
0,475 |
|
|
Ana öğün atlama |
-1,877 |
1,361 |
-0,076 |
-1,379 |
0,169 |
|
|
Yaşanılan yer |
0,219 |
1,009 |
0,012 |
0,217 |
0,828 |
|
|
Aile yapısı |
1,260 |
1,761 |
0,039 |
0,716 |
0,475 |
|
|
Olumsuz Sosyal Davranışlar (Model: R²=0,074; F(7,308)=3,492;
p=0,001) |
||||||
|
Yaş |
-1,861 |
0,595 |
-0,226 |
-3,129 |
0,002 |
* |
|
Bel çevresi |
0,587 |
0,173 |
0,243 |
3,398 |
0,001 |
* |
|
Yaşa göre VKİ |
-1,681 |
1,113 |
-0,089 |
-1,510 |
0,132 |
|
|
Cinsiyet |
1,607 |
1,429 |
0,064 |
1,125 |
0,262 |
|
|
Gelir durumu |
1,767 |
0,924 |
0,108 |
1,913 |
0,057 |
|
|
Günlük uyku süresi |
-1,578 |
1,089 |
-0,081 |
-1,448 |
0,149 |
|
|
Sosyal ortam |
1,546 |
0,929 |
0,095 |
1,664 |
0,097 |
|
*p<0,05; VKİ: vücut kitle
indeksi; β: standardize regresyon katsayısı
TARTIŞMA
Bu çalışmada 7–11 yaş arası çocuklarda yaşa göre VKİ
grupları ile MESSY alt boyut puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı
fark saptanmamıştır. Bu bulgu, obezitenin sosyal işlevselliği çoğu zaman
yalnızca toplam vücut ağırlığı üzerinden değil; kilo damgalanması, akran
zorbalığı, sosyal dışlanma ve sosyal ağların zayıflaması gibi aracılık eden
süreçler üzerinden etkilediğini bildiren literatürle örtüşmektedir
[68,69,96–98]. Beynon'un geniş ulusal örneklemli çalışmasında da VKİ
sınıflamasından bağımsız olarak obezitenin akran sorunlarıyla ilişkili olduğu
gösterilmiştir [103].
Çalışmamızın en güçlü bulgularından biri, bel
çevresinin olumsuz sosyal davranış puanıyla bağımsız ilişkisi olmuştur
(β=0,243; p=0,001). Bu bulgu, santral yağlanmayı yansıtan antropometrik
göstergelerin davranışsal sonuçlarla toplam vücut ağırlığından daha yakından
ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Fredriksen ve arkadaşlarının HOPP
kohort çalışmasında da bel/boy oranının SDQ güçlük puanlarıyla doğru yönlü
ilişkili olduğu bulunmuştur [109].
Gelir durumu, olumlu sosyal davranış puanının en güçlü
bağımsız belirleyicisi olarak saptanmıştır (β=0,279; p<0,001). Hosokawa ve
Katsura'nın boylamsal çalışmasında da aile gelirinin sosyal beceri düzeyi
üzerinde anlamlı etkisi olduğu ve bu ilişkinin ebeveynlik kalitesi aracılığıyla
da pekiştiği gösterilmiştir [114]. Yüksek gelirli ailelerin çocuklarının sosyal
etkinliklere ve yapılandırılmış ortamlara daha fazla erişebildiği
düşünülmektedir.
Sosyal ortam açısından her gün arkadaşlarıyla parkta
oyun oynayan çocukların olumlu sosyal davranış puanları, dışarıda oyun
oynayacak arkadaşı olmayan çocuklara kıyasla anlamlı biçimde yüksek bulunmuş
(F(2,313)=6,611; p=0,002) ve bu bulgu çoklu regresyon analizinde de
doğrulanmıştır. Oyun, çocukların sosyal kuralları, iş birliğini ve paylaşmayı
doğal bağlamda öğrendiği temel gelişimsel etkinliklerden biridir [91,92]. Uyku
süresinin de olumlu sosyal davranış puanı üzerinde bağımsız etkisi saptanmış
(β=-0,110; p=0,040); uyku süresinin artmasıyla birlikte puanın düşmesi, aşırı
uyku süresinin pasif yaşam tarzı ve azalmış sosyal etkileşimle bağlantılı
olabileceğini düşündürmektedir.
Çalışmanın bazı sınırlılıkları mevcuttur. Kesitsel
tasarım nedensellik ilişkisi kurmaya olanak tanımamaktadır. Sosyal ortam ve
uyku gibi değişkenlerin öz-bildirim yoluyla ebeveynlerden elde edilmiş olması
yanıt yanlılığı riskini beraberinde getirmektedir. Örneklemin DEÜ Eğitim Aile
Sağlık Merkezlerine kayıtlı çocuklarla sınırlı olması bulguların
genellenebilirliğini kısıtlamaktadır. MESSY ölçeğinin yalnızca ebeveyn bakış
açısını yansıtması sosyal becerilerin kapsamlı değerlendirilmesini
sınırlamaktadır. Ayrıca ebeveyn eğitim durumu alt gruplarındaki örneklem
büyüklüklerinin dengesiz olması (ilkokul-ortaokul grubu; n=4) bu gruba ilişkin
bulguların güvenilirliğini zayıflatmaktadır.
SONUÇ
Bu çalışmada 7–11 yaş arası çocuklarda yaşa göre VKİ
ile sosyal beceri gelişimi arasında doğrudan istatistiksel olarak anlamlı
ilişki gösterilememiştir. Buna karşın bel çevresinin olumsuz sosyal davranış
puanıyla, gelir düzeyi ve sosyal ortamın ise olumlu sosyal davranış
becerileriyle bağımsız ilişkili bulunması, sosyal beceri gelişimini etkileyen
mekanizmaların yalnızca obezite varlığından ibaret olmadığını ortaya
koymaktadır. Bulgular, çocuk sağlığına yönelik müdahale programlarında kilo
yönetiminin ötesinde; fiziksel aktiviteye erişimi kolaylaştırmayı, akran
etkileşimini desteklemeyi ve sosyoekonomik eşitsizlikleri gidermeyi de kapsayan
bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İleride
yapılacak boylamsal ve çok merkezli çalışmalar bu ilişkilerin nedensel boyutunu
aydınlatmaya katkı sağlayacaktır.
KAYNAKLAR
1. WHO. Obesity and overweight.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
[Erişim: Kasım 2025].
3. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Türkiye Çocukluk Çağı Obezitesi
Araştırması (COSI-TUR) 2022.
5. Griffiths LJ, Parsons TJ, Hill AJ. Self-esteem and quality of life in
obese children and adolescents: a systematic review. Int J Pediatr Obes.
2010;5(4):282–304.
6. Puhl RM, Latner JD. Stigma, obesity, and the health of the nation's
children. Psychol Bull. 2007;133(4):557–80.
10. Soto-Icaza P, Aboitiz F, Billeke P. Development of social skills in
children: neural and behavioral evidence for the elaboration of cognitive
models. Front Neurosci. 2015;9.
11. Kopp CB, Asher SR, Bierman KL. Peer Rejection: Developmental
Processes and Intervention Strategies. 2004.
12. Aysan F, Uzbaş A. İlköğretim 4. ve 5. Sınıflarda Okuyan Öğrencilerin
Sosyal Becerileri ve Depresyon Düzeyleri Arasındaki İlişki. Abant İzzet Baysal
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2016;4(2).
68. Puhl RM, King KM. Weight discrimination and bullying. Best Pract Res
Clin Endocrinol Metab. 2013;27(2):117–27.
69. Pont SJ, Puhl R, Cook SR, et al. Stigma Experienced by Children and
Adolescents With Obesity. Pediatrics. 2017;140(6).
91. Ginsburg KR, et al. The importance of play in promoting healthy child
development. Pediatrics. 2007;119(1):182–91.
92. Whitebread D, et al. Play, cognition and self-regulation. Educational
and Child Psychology. 2009;26(2):40–52.
96. Jackson SL, Cunningham SA. Social Competence and Obesity in
Elementary School. Am J Public Health. 2015;105(1):153.
97. Harrist AW, et al. The Social and Emotional Lives of Overweight,
Obese, and Severely Obese Children. Child Dev. 2016;87(5):1564.
98. Strauss RS, Pollack HA. Social marginalization of overweight
children. Arch Pediatr Adolesc Med. 2003;157(8):746–52.
102. Erdoğan F. İlköğretim 2. Kademe Öğrencilerinde Sosyal Becerilerin
Sosyo-ekonomik Düzey, Cinsiyet ve Yaş ile İlişkisi. Gazi Üniversitesi; 2002.
103. Beynon C. Living with obesity is related to peer problems in
children. J Paediatr Child Health. 2023;59(4):631–6.
109. Fredriksen PM, et al. Longitudinal associations of waist-to-height
ratio on psychological well-being in children. J Affect Disord. 2026;394.
114. Hosokawa R, Katsura T. A longitudinal study of socioeconomic status,
family processes, and child adjustment. Child Adolesc Psychiatry Ment Health.
2017;11(1).