ELİT VOLEYBOLCULARDA SOSYAL KAYTARMA, ALGILANAN PERFORMANS ve BEDEN İMAJININ ÖNGÖRÜCÜSÜ OLARAK BEŞ BÜYÜK KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Necat Hepkon Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Bayansalduz
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın amacı, elit
voleybolcularda sosyal kaytarma, algılanan performans ve beden imajının
öngörücüsü olarak beş büyük kişilik özelliklerinin incelenmesidir. İlişkisel
tarama modelinin benimsendiği araştırmanın evrenini, Türkiye Voleybol Federasyonu
tarafından organize edilen 2022-2023 Voleybol Sezonunda, Misli.com Sultanlar
Ligi, Axa Sigorta Efeler Liginde elit olarak mücadele eden voleybolcular
oluşturmuştur. Örneklemi ise bahsedilen evren içerisinden uygun örnekleme
yöntemiyle seçilen 70’i kadın, 114’ü erkek toplam 184 voleybolcu oluşturmuştur.
Araştırmada veriler; kişisel bilgi formu, algılanan sosyal kaytarma ölçeği,
sporda algılanan performans ölçeği, bedeni beğenme ölçeği ve büyük beş
50-kişilik Testi kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde; bağımsız
gruplar t-testi ve tek yönlü MANOVA, Pearson korelasyon ve çoklu regresyon
analizi yapılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde katılımcıların
cinsiyete göre, beş büyük kişilik özellikleri ve algılanan performans
puanlarında anlamlı farklılık olduğu (p<.05); buna karşın algılanan sosyal
kaytarma ve beden imajı puanlarında ise anlamlı farklılık olmadığı (p>.05)
tespit edilmiştir. Yaş ile ilgili sonuçlara bakıldığında beş büyük kişilik
özelliklerinden duygusal denge ile yaş arasında pozitif yönde orta düzeyde
anlamlı ilişkiler olduğu (p<.05); buna karşın algılanan sosyal kaytarma,
algılanan performans ve beden imajı ile yaş arasında anlamlı ilişkiler olmadığı
tespit edilmiştir (p>.05). Değişkenler arasında ilişki sonuçlarına bakıldığında
kişilik özellikleri ile algılanan sosyal kaytarma arasında negatif yönde
(p>.05); algılanan performans ve beden imajı arasında ise pozitif yönde
anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir (p<.05). Sonuç olarak; yumuşak
başlılığın sosyal kaytarmanın negatif yönde anlamlı yordayıcısı olduğu; yumuşak
başlılık, öz denetim, duygusal denge ve deneyime açıklığın algılanan performans
üzerinde pozitif yönde anlamlı yordayıcı olduğu; öz denetim, duygusal denge ve
deneyime açıklığın beden imajını pozitif yönde anlamlı şekilde yordadığı tespit
edilmiştir. Ayrıca kadın voleybolcuların daha yumuşak başlı olduğu, erkek
voleybolcuların ise duygusal olarak daha dengeli olduğu; voleybolcuların yaş
aldıkça duygusal denge düzeylerinin arttığı ortaya çıkmıştır. Algılanan performans
açısından ise sonuçlar incelendiğinde erkek voleybolcuların performanslarını
daha iyi algıladığı tespit edilmiştir.