MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI TARAFINDAN YAYIMLANAN ORTAÖĞRETİM BİYOLOJİ DERSİ KAZANIM TESTLERİNİN ÇOKTAN SEÇMELİ MADDE YAZIM İLKELERİ VE YENİLENMİŞ BLOOM TAKSONOMİSİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Hikmet Katırcıoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmanın amacı Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Ortaöğretim Biyoloji Dersi 9. ve 10. sınıf Kazanım Testlerinin; çoktan seçmeli madde yazım ilkelerine, bilimsel içeriğe ve Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı kazanımlarına uygunluğunun incelenmesidir. Aynı zamanda kazanım testlerinde yer alan çoktan seçmeli maddeler ile maddelerin hedef aldığı kazanımların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi bilişsel süreç boyutlarının belirlenmesi ve uyuşumlarının incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında bu amaca yönelik "Çoktan Seçmeli Madde Değerlendirme Formu" geliştirilmiştir. Araştırmada, kazanım testleri içerisinden konu dağılımı dikkate alınarak rastgele seçilen 165 çoktan seçmeli biyoloji maddesi doküman olarak kullanılmıştır. Sonuç olarak incelenen maddelerde çeşitli madde yazım ihlalleri ile karşılaşılmıştır. En sık rastlanan madde yazım ihlallerinin bilimsel açıdan hata bulundurma ve seçeneklerin birbirini kapsaması olduğu görülmüştür. Nispeten daha az görülen yazım ihlalinin ise; doğru seçenekte konuyu bilen bireyleri yanıltacak ifade bulundurma olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, madde kökünde kişisel görüş belirten ifadelerin yer alması, madde kökünün seçeneklerle uyumsuz olması, seçeneklerin kendi içinde tutarsızlık göstermesi ve "hepsi" veya "hiçbiri" seçeneklerinin bulunması gibi durumlar bakımından hiçbir ihlal tespit edilmemiştir. Öğretim programı kazanımlarına uygunluk ile ilgili sonuçlara bakıldığında genel olarak maddelerin kazanımlara uygun olduğu görülmüştür. Bilişsel süreç boyutu ile ilgili sonuçlara bakıldığında incelenen çoktan seçmeli maddelerin; %4,71'inin (f=4) hatırlama, %44,70'inin (f=38) anlama, %4,71'inin (f=4) uygulama, %40'ının (f=34) çözümleme ve %5,88'inin (f=5) değerlendirme basamağından oluştuğu ve yaratma basamağında herhangi bir maddeye rastlanmadığı tespit edilmiştir. İncelenen kazanımların ise %76,32'sinin (f=58) anlama, %1,32'sinin (f=1) uygulama, %9,20'sinin (f=7) çözümleme, %11,84'ünün (f=9) değerlendirme ve %1,32'sinin (f=1) yaratma basamağından oluştuğu ve hatırlama basamağında herhangi bir kazanıma rastlanmadığı tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda; eğitim fakültelerinde ölçme ve değerlendirmeye ağırlık verilmesi, öğretmen adaylarına madde geliştirilirken nelere dikkat edilmesi gerektiği konusunda detaylı bir eğitim verilmesi, öğretmenlere ve madde yazarlarına çoktan seçmeli madde yazımı ve üst düzey bilişsel süreç becerilerini ölçecek maddeler geliştirmeleri ile ilgili eğitimler düzenlenmesi, öğretmenlerin ve madde yazarlarının çoktan seçmeli bir madde geliştirirlerken literatürde kabul görmüş madde yazım ilkelerini ve bilimsel kaynakları kullanması, hazırlanan maddelerin psikometrik ölçümlerle ayırt edicilik, güçlük, geçerlilik ve güvenilirlik değerlerinin belirlenmesi ve bu tarz madde inceleme çalışmalarının artırılması gerektiğini önerilmektedir. Ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde madde değerlendirme süreçlerine ilişkin standart bir forma veya kontrol listesine ulaşılamamıştır. Bu durum, alanda belirli bir standardizasyonun eksikliğini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında geliştirilen form, çoktan seçmeli madde yazım ilkelerinin değerlendirilmesi, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilişsel süreç boyutlarının incelenmesi ve öğretim programı kazanımlarına uygunluğun analiz edilmesi gibi çok boyutlu bir yaklaşımı bir araya getirmektedir. Bu kapsamlı yapının, mevcut eksiklikleri gidermeye ve madde yazımı ile değerlendirmelerine bütüncül bir standart kazandırmaya katkı sunacağı; ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde madde denetiminin yapılandırılması ve geliştirilmesinde önemli bir referans kaynağı olabileceği öngörülmektedir.