İZMİR'DE NEOLİBERAL KENTLEŞME DİNAMİKLERİNİN İNCELENMESİ: İZMİR YENİ KENT MERKEZİ ÖRNEĞİ


Tutar Ö., Bal E.

31. Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu, İstanbul, Turkey, 25 May 2023

  • Publication Type: Conference Paper / Unpublished
  • City: İstanbul
  • Country: Turkey
  • Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

İZMİR'DE NEOLİBERAL KENTLEŞME DİNAMİKLERİNİN İNCELENMESİ: İZMİR YENİ KENT MERKEZİ ÖRNEĞİ

Özgün Tutar[1]

Eylem Bal[2]

 

     1970’lerin sonunda dünyada yaşanan ekonomik ve politik değişimler serbest piyasa, özelleştirme, deregülasyon ve serbest sermaye hareketlerine temellenen neoliberal politikaların hakim paradigma haline gelmesine neden olmuştur. Neoliberalizmin küresel ölçekteki yükselişi, sermayenin odaklandığı başlıca alanlardan olan kent mekânında büyük bir metalaşma süreci başlatmış ve süreç içerisinde kentler neoliberalizmin kendini yeniden ürettiği merkezlere dönüşmüşlerdir. Kentlerin her zamankinden daha güçlü bir biçimde sermaye birikim süreçlerinin odağına yerleşmesiyle, kentsel mekânın yalnızca fiziksel formunu değil kentin fonksiyonlarını, faaliyetlerini ve kentsel ilişkileri yeniden yapılandıran neoliberal kentleşme kavramı ön plana çıkmıştır. Dünyadaki neoliberal yeniden yapılanma süreçleri ile paralellik gösteren Türkiye’nin neoliberalleşme süreci önemli politik ve ekonomik değişimlerin yaşandığı 1980’li yıllara köklenmektedir. Bununla birlikte 2000 sonrası dönem, neoliberal politikalara bağlı olarak gelişen neoliberal kentleşme süreçlerinin çok daha büyük bir ivme kazandığı bir dönem olarak temel bir kırılma noktası niteliğindedir. Türkiye’de sermayenin mekâna yönelik eğilimlerinin ana odağı olan İstanbul ise neoliberal kentleşme dinamiklerinin esas uygulama alanı haline gelmiştir. Her ne kadar İstanbul neoliberal kentleşme süreçlerinin en temel ve en güçlü mekânsal zemini olsa da, sermayenin yönünü aynı zamanda ülkenin diğer büyük metropol kentlerine de çevirmesi ile Türkiye’nin üçüncü büyük metropol kenti olan İzmir’de de neoliberal kentleşme süreçlerine dair izler görünür hale gelmiştir.

 

İzmir’de neoliberal kentleşme süreçlerinin en güçlü adımı 2003 yılında onaylanan İzmir Yeni Kent Merkezi Nazım İmar Planı olarak belirginlik kazanmaktadır. İzmir’de yeni bir kent merkezinin hayata geçirilmesini öngören bu plan ile 480 hektarlık alan neoliberal kentleşme pratikleri ekseninde yeniden dizayn edilmiştir. Bu değişimle İzmir kenti, İstanbul’un gerisinde de olsa, Türkiye’deki neoliberal kentleşme dinamiklerinin görünür hale geldiği bir başka metropol olarak öne çıkmaktadır. Yeni kent merkezi (YKM) üzerinden büyük bir dönüşüm öngören bu mekânsal yeniden yapılanma, neoliberal kentleşmenin başlıca uygulama araçlarından biri olan büyük ölçekli kentsel projeler aracılığıyla yürütülmektedir. Büyük ölçekli kentsel projeler yalnızca mekânın fiziksel dokusunda değil ekonomik, sosyal ve kültürel dokusunda da köklü bir dönüşüme yol açmıştır. İzmir Yeni Kent Merkezi Nazım İmar Planı ile devamında gelen büyük ve küçük ölçekli planlar, sermayenin YKM’yi neoliberal kentleşme dinamikleri çerçevesinde kurgulanan yeni bir alan haline getirmesine ve kentte mekânsal ayrışmanın gündeme gelmesine neden olmuştur. Bu bağlamda bu çalışma, YKM’de yaşanan dönüşüm sürecini hayata geçirilen neoliberal projeler aracılığıyla deşifre ederek İzmir’deki neoliberal mekânsal dönüşümü YKM odağında ortaya koymayı ve YKM’de yaşanan neoliberal dönüşümün kent üzerindeki uzun ve kısa vadeli etkilerini tartışmaya açmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Neoliberalizm, Neoliberal Kentleşme, İzmir Yeni Kent Merkezi, Mekânın Yeniden Yapılandırılması

 

 

 



[1] Yüksek Şehir Plancısı, e-mail: ozguntutar@gmail.com

[2] Doç. Dr. Dokuz Eylül Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, e-mail: eylem.bal@deu.edu.tr