COVID-19 Aşı Kararsızlığı ve Reddinin Sosyolojik Boyutları: İzmir Örneği


Creative Commons License

Önder Erol P.(Executive), Şahin H., Güvercin C. H., Özdemir Ocaklı B.

TUBITAK Project, 2021 - 2022

  • Project Type: TUBITAK Project
  • Begin Date: August 2021
  • End Date: February 2022

Project Abstract

Genel olarak bulaşıcı hastalıklardan korunmada ve salgınları önlemede olduğu gibi, COVID-19 pandemisi ile mücadelede de en etkili araç, temel halk sağlığı uygulaması olan aşıdır. Pandeminin başında hızlıca girişilen COVID-19 aşısının geliştirilmesine ilişkin verilen mücadele kısa sürede başarıyla sonuçlanmıştır. Ancak pandemi öncesinde de toplum sağlığını riske atan aşı kararsızlığı ve reddi, COVID-19 ile birlikte yeniden gündeme gelmiştir. Çalışmanın kuramsal temelini düşünümsellikle karakterize olan ileri modern çağda özgürleşmeci politikaların rolüne vurgu yapan Anthony Giddens’ın “yaşam politikası” kavramsallaştırması oluşturmuştur. Araştırmanın yanıt aradığı temel soru, bireyi aşı konusunda kararsız ve ret yönünde davranmaya iten nedenler arasında bireysel etmenlerin, sosyal etmenlerin, yapısal etmenlerin ve COVID-19 aşısına özel etmenlerin rolünün ne olduğudur. Bu soruya yanıt bulma amacıyla, nitel ve nicel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı karma yöntemle bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede araştırmanın nicel verisi, İzmir’in farklı semtlerinde yaşayan, 18 yaş ve üstü ve hâlihazırda aşı olmamış; tabakalı tesadüfi örnekleme yoluyla seçilmiş toplam 403 kişiyle gerçekleştirilen yapılandırılmış görüşmelerden oluşmuştur. Bununla birlikte amaçlı örnekleme tekniği yoluyla seçilen 15 katılımcı ile gerçekleştiren derinlemesine görüşmeler ise araştırmanın nitel verisini oluşturmuştur. Her iki verinin birleştirilerek yorumlanması ile elde edilen bulgular, bireysel etmenlerin alt temalarının tamamının İzmir’de COVID-19 aşı kararsızlığı ve reddi üzerinde etkili olduğu; sosyal, yapısal ve COVID-19 aşısına özel etmenlerin ise bunda kısmen etkili olduğuna işaret etmektedir. Öneriler arasında özellikle toplumun COVID-19 aşısına ilişkin üretim yöntemleri, aşının başarıları vb. konularında bilgilendirilmesi, bilgilendirme kampanyalarında pandemi döneminde fikirlerinin önemli görüldüğü sağlık çalışanlarından yararlanılması, aşı kararsızlığına yol açan infodeminin doğru yönetilmesi, halihazırda aşıyı kabul edenlerin aşı kararsızı/retçisi olan yakınlarını ikna etmelerine yönelik kampanyaların düzenlenmesi ve aşıyı reddeden kişilerin kamusal alanda karşılaştıkları kısıtlamaların uygulanmasına yönelik denetimlerin sıkı biçimde takip edilmesi gibi öneriler yer almaktadır. 

 

Anahtar kelimeler: COVID-19 aşısı, aşı kararsızlığı, aşı reddi, aşı tutumu, pandemi