Akademik Veri Yönetim Sistemi
Agopyan A.(Yürütücü), Güdücü Ç., Günay E., Ellidokuz H., Topsakal N., Pelvan S. O.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2025 - 2026
Yüzücülerde aerobik kapasitenin test edilmesi, performansın değerlendirilmesi ve aerobik alanlardaki antrenman yüklerinin planlanmasında kritik önem arz etmektedir. Bu amaçla suda veya karada çeşitli yöntemler uygulanmaktadır. Yüzücülerde aerobik kapasitenin belirlenmesi ve geliştirilmesine yönelik sıklıkla aralıklı hız arttırmalı (5x200/7x200 metre gibi) yüzme testleri kullanılmaktadır. Özellikle su içi testlerle aerobik kapasitenin ölçülmesi bazı pahalı yöntemlerle ve araçlarla gerçekleştirilebilmekte ve uygulama aşamaları (yaklaşık 35-40 dakika) uzun sürmektedir. Bu nedenle yüzücülerde; maksimum oksijen tüketiminin (VO2max) özellikle su ortamında direkt olarak belirlendiği, VO2max tüketimine eş gelen yüzme hızlarının pratik bir şekilde bulunabildiği testlere ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla, su ortamında serbest yüzme stilinde hız ve mesafenin (50m-100m-150m-200m) kademeli arttırılmasıyla iş yükünün fizyolojik karşılıklarının, kısa süreli, pratik bir test protokolünün oluşturulması bu ihtiyacın giderilmesini sağlayacaktır. Ayrıca, bilgimiz dahilinde, yüzücülerde VO2max performansını çok yönlü farklı bileşenlerin (fizyolojik ve kinematik) kullanılmasıyla belirlenebilen test protokollerinin olmaması dikkat çekicidir. Bu yaklaşımla araştırmamızın amacı; müsabık yüzücülerde su içi VO2max değerinin ölçülebilmesine yönelik alternatif yöntem modellemesi ile yeni bir test protokolünün çok yönlü bileşenlerin kullanılmasıyla geliştirilmesidir. Geliştirilecek protokolün; müsabık yüzücülerde aerobik kapasitesinin noninvaziv (VO2max-yüzme;Cosmed-K5 AquaTrainer) olarak belirlenmesinde su ortamında olması, kısa sürede (yaklaşık 10 dakika), maliyeti düşük, hızın ve mesafenin (50m-100m-150m-200m/serbest yüzme) kademeli arttırılmasına yönelik, yeni bir metotla literatüre katkı sağlayabilmesine olanak tanıması araştırmamızın özgün değerini ortaya koymaktadır. Örneklem büyüklüğü G*Power analizi (tip-1 hata oranı α=0.05; testin gücü 1-β=0.95) ile değerlendirildi ve sporcuların sayısı en az 15 lisanslı yüzücü (8-erkek,7-kız;16-17 yaş;500-700/FINA puanına sahip) olarak belirlendi. Ölçümler bir haftada tamamlanacaktır. İlk gün, antropometrik ölçümler ve VO2max’ın test protokolünün geçerliliği için kademeli yüzme testi (7x200m) ve bireysel ana hız değeri; ikinci gün, 50m’lik havuzda kritik yüzme hız testi (50m ve 400m serbest; yüzmeFit ekipmanı); üçüncü gün, mesafe ve hızın kademeli olarak arttırıldığı (50m-100m-150m-200m) araştırmamıza özgü serbest yüzme test protokolü uygulanacaktır. Tüm testlerde VO2max (VO2maxyüzme50-100-150-200m ve 7x200m; Cosmed-K5 AquaTrainer), kalp atış hızı (KAH; polarH10) ve kan laktat ölçümleri (Lactate Scout) direkt alınacak ve algılanan zorluk derecesi (AZD-Borg Scala-10) belirlenecektir. Yüzme performansları video kaydına (GoPro-HERO7) alınarak, kinematik bileşenler (kulaç uzunluğu, indeksi, hızı, sayısı ve yüzme hızı) analiz edilecektir. Dördüncü gün, testin geçerliliği için üçüncü günkü ölçümler tekrarlanacaktır. 7x200m ve kritik yüzme hızı testi doğrulama amaçlı kullanılacaktır. Aerobik performansın çok yönlü bileşenler kullanılarak belirlenebilmesinde geçerlilik ve güvenilirlik test edilecek; Spearman korelasyonu, tipik hata, varyasyon katsayısı, sınıf içi korelasyon katsayısı ve Bland Altman metotları uygulanarak, tahmini VO2max değerinin belirleneceği yeni regresyon formülleri geliştirilecektir. Su içerisinde insan performansının en kritik belirleyicisi olan oksijen tüketiminin basit, kısa sürede ve maliyetsiz şekilde ölçülebilmesine yönelik bir yöntemin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu sayede araştırmamızın çıktılarıyla sporcuların mevcut kondisyonlarının ölçülmesi, antrenman etkilerinin ortaya konması ve bireysel farklılıkların gözlemlenebilmesi için kullanılabilecek bir yöntem olarak sahada önemli bir boşluğu dolduracaktır. Özgün test protokolümüzün sonuçları doğrultusunda, yüzücülerde su ortamında farklı mesafelere (50m-100m-150m-200m serbest yüzme) yönelik geçerli, güvenilir temellerle aerobik kapasitenin noninvaziv şekilde belirlenmesine ve geliştirilebilmesine olanak sağlanabilecektir. Bu şekilde yüzücülerin performansını arttırmaya yönelik uluslararası ve ulusal literatüre yeni bir test protokolü kazandırılabilecektir. Yeni test modelimizin yüzücülerde antrenman yükünün belirlenmesi için kullanılan yöntemlere güçlü bir alternatif olacağı inancındayız. Bu konuyla ilgili çalışan saha ve bilim insanlarının sıklıkla kullanabileceği bir yöntem olacağı ve yüzme bilimine özgü su içinde VO2max değerinin belirlenmesine yönelik çok değerli bir ihtiyaç da karşılayacağı öngörülmektedir. Bu yaklaşımla araştırmamız; spor bilimcileri, yüzme antrenörleri, alt yapı ve elit sporcuların seçilmesi, yönlendirilmesi ve aerobik kapasitenin geliştirilebilmesine yönelik antrenman programlarının hazırlanmasına olanak tanıyacağı için de önem arz etmektedir