Akademik Veri Yönetim Sistemi
ÇETİN B. (Yürütücü), OFLAZ KÖLECİ E., ATAK A., AKTAŞ T., TAŞKÖPRÜ G.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - Devam Ediyor
Dilbilim alanında sesbilim, biçimbilim, anlambilim, sözdizim gibi konular çerçevesinde araştırmalar yürütülmektedir. Anadili ya da yabancı dil olarak bir dilin öğretimi aşamasında bu alanlardaki akademik çalışmaların bulguları önem taşımaktadır. Özellikle yabancı dil öğretiminde tüm dilsel birimlerin işlevlerine ve kullanım özelliklerine yönelik saptamalara ihtiyaç duyulur. Dilbilgisine yönelik yapılan basitleştirilmiş betimlemeler, anadiline yönelik derslerde yüksek farkındalık oluştururken yabancı dil derslerinde de dilin etkili ve verimli öğrenilmesini sağlar. Dilbilgisi, Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi, İşlevsel Dilbilgisi, Minimalist Yaklaşım, Dizgeci İşlevsel Dilbilgisi, İşlevsel Söylem Dilbilgisi gibi farklı kuramlarla, farklı yaklaşım ve yöntemlerle ele alınır. Bu çalışmaların bulguları oldukça değerlidir ancak uygulamalı dilbilim çalışmaları altında ele alınan ve dil öğretimi için oldukça gerekli olan eğitsel dilbilgisi bulgularına da ihtiyaç vardır. Hem anadili hem de yabancı dil öğretimi alanı için yapılan eğitsel dilbilgisi açıklamaları öğretmenler ve öğrencilere büyük kolaylık sağlar. Türkçenin yapısal özellikleri ile ilgili yapılan çalışmalar akademik boyutta kalmakta, özellikle yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında dil öğrencisinin dili kullanımsal özellikleri ile öğrenmesini sağlayacak eğitsel dilbilgisi açıklamalarına rastlanmamaktadır.
Eğitsel dilbilgisi, yapılan akademik çalışmalar sonucunda ortaya çıkan dilbilgisi betimlemelerinin öğrencilere dilin kullanımsal açıdan etkili ve verimli bir süreçle aktarılmasını sağlayan basitleştirilmiş açıklamalardır. Bu açıklamalar dilin tarihsel süreç içindeki değişimlerini, etimolojik özelliklerini içermeyen ve uzmanlık bilgisi ve terim kullanımı gerektirmeyen sadece dil kullanıcılarını ve öğrencilerini hedef alan açıklamalardır. Dilin sözlü ve yazılı kullanım örneklerinden oluşturulan derlemler aracılığı ile dilbilgisine yönelik kullanımsal betimlemeler yapılabilir. “Bir yapıyı ne zaman kullanıyoruz?”, “Bir yapı hangi bağlamda daha sık kullanılıyor?” gibi soruların yanıtlarının hazırlanacak eğitsel dilbilgisi kitaplarında yer almasının öğretmenler ve öğrenciler için kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir.
Bu çerçevede, bu projede eğitsel dilbilgisi bulguları ortaya koymak amaçlanmaktadır. Hedef yapılara yönelik saptamalar yapılabilmesi, bir başka deyişle eğitsel dilbilgisi açıklamalarının yapılabilmesi için anadili Türkçe olan dil kullanıcılarının monolog ve diyalog olarak oluşturdukları sözel dilsel üretimleri incelenecektir. İncelenecek dilsel üretimler için kamu erişime açık olarak paylaşılan Youtube videolarından derlem oluşturulacaktır. Derlem oluşturmak için öncelikli olarak hangi konularda ve başlıklarda videoların seçileceği belirlenecektir. Videoların seçiminde ise Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni (AOBM) ve Türkçe kitaplarında yer alan temalar göz önünde bulundurulacaktır. Seçilen videolar Maxqda programı ile çeviri yazıya (transkripsiyon) dönüştürülecektir. Çeviri yazıya dönüştürülen metinlerdeki zaman, görünüş ve kip biçimbirimlerinin sıklıkları, birlikte kullanıldığı eylemler, içinde geçtiği bağlamlar, birlikte kullanıldığı zaman belirteçleri Antconc programı ile saptanacak ve bu saptamalar listelere dönüştürülecektir. Hedef yapıların işlevlerine yönelik yapılan saptamaların daha doğru değerlendirilebilmesi için uzman görüşüne başvurulacak ve ortaya konulan betimlemeler görüşlere göre yeniden şekillendirilecektir. Elde edilen bulgularla ortaya çıkacak tüm betimlemeler örnekler ile kitaba dönüştürülecek ve kullanıcılarla paylaşılacaktır.