Gondvana Kuzey Kenarında Triyas Genleşmesiyle İlişkili Riftleşme ve Okyanuslaşma Süreçleri: Jeokimyasal ve Jeokronolojik Verilere Dayalı "Zaman-Mekan-Mekanizma" İlişkileri

ERSOY E. Y. (Yürütücü), CANDAN O., KORALAY O. E., ÇETİNKAPLAN M., KÖKSAL S., UYSAL İ.

TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2025 - 2028

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
Başlama Tarihi: Kasım 2025
Bitiş Tarihi: Kasım 2028

Proje Özeti

Anadolu’da İzmir-Ankara-Erzincan Süturu’nun (İAES) güneyinde yer alan ve kritik öneme sahip 9 tektonik birimde yüzlek veren Triyas volkanitleri üzerinde çalışılması planlanmaktadır. Bu birimler (1) Kırşehir Bloğu, (2) Tavşanlı ve (3) Afyon zonları, (4) Menderes Masifi, (5) Keban Metamorfitleri, (6) Bitlis Masifi, (7) Antalya ve (8) Bozkır birlikleri ve (9) Arap Levhası üzerindeki allokton birimler şeklinde özetlenebilir. Bu belirlenen bölgelerdeki 23 lokasyonda bulunan bazaltik/metabazaltik birimlerden toplanacak yaklaşık 450 örnek üzerinde yapılacak olan petrografik incelemelerden sonra seçilecek 100 örneğin toplam kaya ana ve iz element (XRF+ICP-MS) kimyasal analizleri, elde edilecek veriler sonucunda seçilecek olan 42 örneğin Sr-Nd-Pb izotop bileşimleri ve taze olivin, piroksen, feldispat fenokristali (veya kalıntısı) içeren 25 örnek üzerinde mineral kimyası (EMPA) çalışmaları yapılacaktır. Elde edilen bu veriler yardımı ile söz konusu Triyas magmatizmasının jeokimyasal özellikleri ortaya konularak petrolojik evrimleri (manto kaynak özellikleri, ergime derinlikleri ve dereceleri, manto sorgucu etkileşimleri, yitim ve/veya kabuksal kirlenme etkileri vb. süreçler) hem yerel hem de bölgesel anlamda değerlendirilecektir. Ayrıca çalışılacak olan birimler bazaltik ve metabazaltik litolojilerden meydana geldiği için, kaya türüne, alterasyon/ayrışma süreçlerinden etkilenme derecelerine göre ve aksesuar mineral (zirkon, apatit, sfen vb.) bileşimlerine göre seçilecek olan yöntemler doğrultusunda 26 örnekten zirkon ve/veya apatit U-Pb yaşları ile 9 örnekten Ar-Ar radyometrik yaşlandırma yapılacaktır.

Elde edilecek bu veriler yardımıyla, Gondvana kuzeyi ile ilişkili Triyas yaşlı okyanusal alanların (Güney Neo-Tetis ve İç Toros/Kuzey Neo-Tetis okyanusları) bireysel açılma süreçlerinin (kıtasal riftleşme ve izleyen evrede okyanusal ortama geçiş) ortaya konması ve bu süreçte gelişen magmatik aktivitelere dayalı olarak “zaman-mekân-mekanizma” açısından birbirileriyle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Belirlenen bölgelerin bazılarında fosil bulgularına dayalı yaş tayinleri ve toplam kaya ana/iz element jeokimyasına bağlı petrolojik ve tektonik yorumlar yapılmış olmasına karşın, bu proje sayesinde (1) tüm tektonik ünitelerden ilk defa elde edilecek olan izotop ve jeokronolojik veriler ve bu verilerin bir bütünlük içerisinde yorumlanacak olması ve (2) söz konusu okyanusal alanların açılma evrimlerinin bu verilere (mevcut analitik/stratigrafik veriler de değerlendirilerek) dayalı olarak bölgesel ölçekte “zaman-mekân-mekanizma” açısından değerlendirilerek bir bütünlük içerisinde yorumlanacak olması söz konusu proje teklifinin özgün yanını oluşturmaktadır. Üç yıl süre ile planlanan bu proje kapsamında bir yüksek lisans öğrencisinin tez çalışması desteklenecektir.