Yurt A., Atik O., Demiray A.(Yürütücü)
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2025 - 2027
-
Proje Türü:
TÜBİTAK Projesi
-
Destek Programı:
1002 - Hızlı Destek Programı
-
Başlama Tarihi:
Mayıs 2025
-
Bitiş Tarihi:
Mayıs 2027
Proje Özeti
Deniz ulaştırma emniyetini tehdit eden seyrüsefer kazalarının kök nedenleri incelendiğinde, insan faktörü ve buna bağlı gelişen bilişsel performans kayıpları ile uykululuk hali ön plana çıkmaktadır. 24 saatlik kesintisiz operasyonel döngü içerisinde icra edilen köprüüstü gece vardiyaları; düşük lüks değerine sahip loş aydınlatma, akustik izolasyon, operasyonel monotonluk ve tek başına gözcülük protokolleri nedeniyle sirkadiyen ritim regülasyonunu ve uyanıklık düzeyini doğrudan baskılamaktadır. Bu projenin temel amacı; gece seyir vardiyasındaki köprüüstü çevresel dinamiklerinin güverte zabitlerinin uykululuk derecesi, otonom sinir sistemi regülasyonu ve zihinsel iş yükü üzerindeki etkilerini köprüüstü simülasyonu ortamında biyokimyasal ve biyometrik belirteçlerle deneysel olarak modellemektir.Deneysel çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi bünyesindeki köprüüstü simülatöründe tasarlanan gündüz kontrol ve gece deney vardiyası senaryoları kapsamında yürütülecektir. Katılımcıların sirkadiyen faz kaymaları ve uykululuk düzeyleri, periyodik olarak toplanacak saliva (tükürük) örneklerinden Enzime Bağlı İmmünosorbent Testi (ELISA) yöntemiyle analiz edilecek melatonin konsantrasyonları vasıtasıyla nicelleştirilecektir. Eş zamanlı olarak kardiyovasküler otonom regülasyon ve parasempatik aktivite değişimi, Polar H10 sensörleri aracılığıyla elde edilecek ve KUBIOS yazılımı ile çözümlenecek Kalp Hızı Değişkenliği (HRV) zaman alanı metrikleri (RMSSD ve pNN50) üzerinden izlenecektir. Elde edilen fizyolojik bulgular, NASA-TLX (Görev Yükü İndeksi) çok boyutlu sübjektif iş yükü ölçeği ve deney sonrası öz değerlendirme çıktıları ile korelasyon analizine tabi tutulacaktır. Araştırma sonuçlarının; denizcilikte vardiya rotasyonlarının optimizasyonuna, personel donatım standartlarının (safe manning) yeniden yapılandırılmasına ve uyku/yorgunluk kaynaklı deniz kazalarının önlenmesine yönelik kanıta dayalı proaktif emniyet politikalarına bilimsel zemin oluşturması hedeflenmektedir