Volkanik Örtülü Alanlarda Manyetotellürik Yöntemin Hidrokarbon Arama Etkinliginin Arastırılması
HACIOĞLU Ö.(Yürütücü), TİMUR E., DUYGU M. A.
TÜBİTAK Projesi, 3501 - Ulusal Genç Araştırmacı Kariyer Geliştirme Programı, 2022 - 2024
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 3501 - Ulusal Genç Araştırmacı Kariyer Geliştirme Programı
- Başlama Tarihi: Eylül 2022
- Bitiş Tarihi: Eylül 2024
Proje Özeti
Termal durum ve rezervuar koşulları bakımından bindirme kuşakları muhtemel petrol hedefleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak, bu tür karmaşık jeolojik ortamlarda hidrokarbonları depolayan sedimanter yapılar yüksek sismik hızlı bazalt gibi volkanik kayaçlarla örtüldüğünde, kalın örtü tabakasının tabanında sismik hız düşüşü olacağından, yeterli sinyalin oluşması güçleşmektedir. Bu durum, hidrokarbon aramalarında birincil yöntem olarak kullanılan sismik yansıma yönteminin etkin bir şekilde kullanılabilmesinin önüne geçmektedir. Dolayısıyla, küresel hidrokarbon rezervlerinin önemli bir kısmının bazaltlarla örtülü sedimanter kayaçlarda bulunduğu düşünülse de bu muhtemel hedefler yeterince araştırılamamıştır. Bu nedenle, özellikle bindirme kuşakları gibi karmaşık jeolojik ortamlarda yürütülen çalışmalarda sismik yöntem kullanılmadan önce manyetotellürik (MT) yöntemin kullanılması ile elde edilen yer-elektrik modellerin yapısal ve stratigrafik olarak yorumlanıp, tortul kalınlıklarının saptanması daha etkin bir sismik planlama yapılmasına olanak sağlayacaktır.
Önerilen bu proje kapsamında Güneydoğu Anadolu Bindirme Zonu’nda yer alan, Karacadağ Volkanik Kompleksi’nde toplanacak olan geniş-bant MT verisinin üç-boyutlu olarak modellenmesi planlanmaktadır. Hesaplanan üç-boyutlu elektriksel özdirenç modeli mevcut jeoloji ve lithostratigrafik bilgiler ışığında yorumlanarak, potansiyel hidrokarbon içeren zonların (jeolojik formasyonların) ve bununla birlikte diğer sedimanter formasyonların ortaya koyulabilirliği araştırılacaktır. Böylece bölgenin ilk üç-boyutlu derin (~5 km) elektriksel özdirenç yapısı ortaya koyulacaktır. Elde edilen yer-elektrik model bölgenin yer altı yapısının aydınlatılmasında özellikle petrol arama amacıyla yapılan, sismik yöntem ile yürütülen çalışmalar başta olmak üzere diğer disiplinler için de öncül bir model olacaktır. Bu amaca ulaşmak için üç hedef belirlenmiştir. Bunlar (1) MT arazi verisinin toplanması ve verilerin analizi, (2) üç-boyutlu MT ters-çözüm ve sonuçta; hedef 1 ve 2 den elde edilen sonuçlara dayanarak, (3) yer-elektrik modellerin yorumu şeklindedir.
Toplam 24 ay sürmesi planlanan araştırma kapsamında, yukarıda belirtilen hedeflere uygun olarak altı adet iş planı önerilmiştir. Araştırmacı, başvuru sahibi Dr. Özlem Hacıoğlu, doktora tez çalışmasında üç-boyutlu MT analiz ile Batı Anadolu’da yer alan Gediz Grabeni’nin jeotermal potansiyelini ortaya koyarak, yapısal elemanlar ile kontrol edilen jeotermal akışkan hareketinin ve ısı transferinin bölgenin aktif açılma tektoniği ile olan ilişkisini geniş ölçekte tartışmıştır. Proje yürütücüsü önermiş olduğu proje ile önceki çalışmalarından farklı olarak, üç-boyutlu yer-elektrik modellerin yapısal ve stratigrafik olarak yorumlanması ve hidrokarbon sistemler ile bu sistemlere ait elemanların tanımlanabilmesi konusunda yeni yetenekler kazanacak ve kariyerini bu doğrultuda yönlendirecektir. Bu araştırma önerisi ile ülkemizde akademik düzeyde nispeten az çalışılmış olan MT yöntem kullanılarak, yöntemin volkanik örtülü alanlarda hidrokarbon arama etkinliğinin değerlendirilmesi konusunda bir ulusal bir de uluslararası olmak üzere iki makale ve iki konferans bildirisi yayınlanması planlanmaktadır.