Elektrikli Sehir Içi Hafif Hizmet Araçlarında Metal Hidrür Hidrojen Tankı, Yakıt Hücresi Ve Bataryanın Etkin Isıl Yönetimiyle Menzil Uzatma
ÇOLPAN C. Ö. (Yürütücü), AYOL A., KARAOĞLAN M. U., EZAN M. A.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2025 - 2027
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
- Başlama Tarihi: Ekim 2025
- Bitiş Tarihi: Temmuz 2027
Proje Özeti
Bu proje, şehir içi elektrikli hafif hizmet araçlarında kullanılan yakıt hücresi, batarya ve metal hidrür bazlı hidrojen tankı
gibi temel bileşenlerin entegre bir ısıl yönetim sistemiyle optimize edilmesini hedefleyerek, sistemin enerji verimliliğini
artırmayı ve araç menzilini uzatmayı amaçlamaktadır. Mevcut çalışmalarda bu bileşenlerin ısıl kontrolü genellikle ayrı ayrı
ele alınmakta, bileşenler arası ısı transferi potansiyeli yeterince değerlendirilmemektedir. Bu bağlamda proje, bileşenler
arasında oluşan atık ısının geri kazanımı ve yönlendirilmesiyle, çoklu enerji taşıyıcılı hibrit yapıların etkinliğini artıracak
yenilikçi bir ısıl geri kazanım yaklaşımı sunmaktadır. Metal hidrür (MH) hidrojen tankları ve yakıt hücresi sistemine sahip
elektrikli araçlarda (FCEV), hidrojen deşarjının verimli gerçekleşebilmesi için tankların hassas sıcaklık aralığında tutulması
gerektiğinden, entegre ve etkili bir ısıl yönetim sistemi zorunluluk haline gelmektedir. Proje kapsamında geliştirilecek
bütünleşik ısıl model ile elektrik motoru, batarya, yakıt hücresi ve metal hidrür tankı arasındaki dinamik etkileşimler detaylı
şekilde analiz edilecek; hem sayısal simülasyonlar hem de deneysel çalışmalar yoluyla sistemin menzil, verimlilik, maliyet
ve çevresel etkileri değerlendirilecektir.
Proje yöntemi, sistem düzeyinde geliştirilecek dinamik simülasyon modelleri ve özelleştirilmiş deneysel düzeneklerin
birlikte kullanıldığı bütüncül bir yaklaşımı içermektedir. MATLAB-SIMULINK ortamında oluşturulacak modeller ile yakıt
hücresi, batarya, elektrik motoru ve metal hidrür tankı arasındaki ısıl etkileşimler zamana bağlı olarak analiz edilecek;
sistem performansı farklı sürüş ve çevresel koşullar altında test edilecektir. Deneysel aşamada, metal hidrür tankların
sıcaklık kontrolü için yakıt hücresi ve elektrik motorundan elde edilen atık ısının yeniden kullanımı sağlanacak, böylece
enerji geri kazanımı ile sistem verimliliği artırılacaktır. Bu ısı, bataryaların çalışma öncesinde uygun sıcaklık aralığına
getirilmesinde de kullanılacaktır. Ek olarak, faz değişim malzemeleri (FDM) içeren yapılarla ısı depolama kapasitesi
artırılarak ani sıcaklık dalgalanmalarının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Farklı işletme senaryoları kapsamında hava
ve sıvı soğutma sistemleri karşılaştırmalı olarak incelenecek ve her bir senaryo için optimum ısıl yönetim stratejisi
belirlenecektir. Proje sonucunda, sadece batarya ile çalışan elektrikli araçlara göre en az %10 menzil artışı sağlanması,
enerji verimliliğinin artması ve çevresel etkinin azaltılması hedeflenmektedir.
Proje yönetimi, yürütücü kurum olan Dokuz Eylül Üniversitesi koordinasyonunda gerçekleştirilecek olup, sistem
modelleme, deneysel tasarım ve analiz alanlarında deneyimli akademik personelin yanı sıra lisans ve lisansüstü
bursiyerlerin katkısıyla yürütülecektir. Toplam süresi 21 ay olan projede beş ana iş paketi yer almaktadır. Bunlar sırasıyla:
enerji depolama ve üretim sistemlerinin teknik gereksinimlerinin belirlenmesi; hava soğutmalı MH tankına dayalı
bütünleşik sistemin deneysel ve sayısal olarak incelenmesi; sıvı soğutmalı MH tankına dayalı sistemin sayısal
değerlendirilmesi; faz değişim malzemelerinin (FDM) hava ve sıvı soğutmalı sistemlerdeki kullanımının sayısal olarak
analiz edilmesi ve son olarak maliyet ile yaşam döngüsü çevresel etki analizinin gerçekleştirilmesidir.
Proje çıktılarının, sürdürülebilir ulaşım ve çevre dostu enerji teknolojileri alanında hem bilimsel hem de sektörel ölçekte
yaygın etkiler oluşturması hedeflenmektedir. Proje süresince elde edilecek bulguların en az üç SCI-Expanded
kapsamındaki Q1 ve Q2 dergilerde yayımlanması ve üç uluslararası kongrede sunulması planlanmaktadır. Geliştirilecek
entegre ısıl yönetim stratejisi, enerji verimliliği ve menzil artışıyla elektrikli araç üreticilerine yönelik uygulanabilir bir çözüm
sunarak, bu alanda ticarileştirme potansiyelini artıracaktır. Projede gerçekleştirilecek ekonomik fizibilite ve yaşam
döngüsü analizleri, teknoloji transferi ve sanayi iş birliklerinin temellerini oluşturacaktır. Ayrıca proje, 1004-İLATERA
kapsamındaki paydaşlarla birlikte Clean Hydrogen Joint Undertaking (CHJU) ve Horizon Europe gibi Avrupa Birliği
programlarına ve TEYDEB destekli yeni Ar-Ge projelerine zemin hazırlayacaktır. Yeşil hidrojenin ulaşım sektöründe etkin
kullanımını teşvik eden bu yaklaşım, 12. Kalkınma Planı’nın sürdürülebilir çevre, enerji arz güvenliği ve yerli teknoloji
geliştirme hedefleriyle doğrudan örtüşmektedir.