Elektrikli Sehir Içi Hafif Hizmet Araçlarında Metal Hidrür Hidrojen Tankı, Yakıt Hücresi Ve Bataryanın Etkin Isıl Yönetimiyle Menzil Uzatma


ÇOLPAN C. Ö. (Yürütücü), AYOL A., KARAOĞLAN M. U., EZAN M. A.

TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2025 - 2027

  • Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
  • Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
  • Başlama Tarihi: Ekim 2025
  • Bitiş Tarihi: Temmuz 2027

Proje Özeti

Bu proje, şehir içi elektrikli hafif hizmet araçlarında kullanılan yakıt hücresi, batarya ve metal hidrür bazlı hidrojen tankı

gibi temel bileşenlerin entegre bir ısıl yönetim sistemiyle optimize edilmesini hedefleyerek, sistemin enerji verimliliğini

artırmayı ve araç menzilini uzatmayı amaçlamaktadır. Mevcut çalışmalarda bu bileşenlerin ısıl kontrolü genellikle ayrı ayrı

ele alınmakta, bileşenler arası ısı transferi potansiyeli yeterince değerlendirilmemektedir. Bu bağlamda proje, bileşenler

arasında oluşan atık ısının geri kazanımı ve yönlendirilmesiyle, çoklu enerji taşıyıcılı hibrit yapıların etkinliğini artıracak

yenilikçi bir ısıl geri kazanım yaklaşımı sunmaktadır. Metal hidrür (MH) hidrojen tankları ve yakıt hücresi sistemine sahip

elektrikli araçlarda (FCEV), hidrojen deşarjının verimli gerçekleşebilmesi için tankların hassas sıcaklık aralığında tutulması

gerektiğinden, entegre ve etkili bir ısıl yönetim sistemi zorunluluk haline gelmektedir. Proje kapsamında geliştirilecek

bütünleşik ısıl model ile elektrik motoru, batarya, yakıt hücresi ve metal hidrür tankı arasındaki dinamik etkileşimler detaylı

şekilde analiz edilecek; hem sayısal simülasyonlar hem de deneysel çalışmalar yoluyla sistemin menzil, verimlilik, maliyet

ve çevresel etkileri değerlendirilecektir.

Proje yöntemi, sistem düzeyinde geliştirilecek dinamik simülasyon modelleri ve özelleştirilmiş deneysel düzeneklerin

birlikte kullanıldığı bütüncül bir yaklaşımı içermektedir. MATLAB-SIMULINK ortamında oluşturulacak modeller ile yakıt

hücresi, batarya, elektrik motoru ve metal hidrür tankı arasındaki ısıl etkileşimler zamana bağlı olarak analiz edilecek;

sistem performansı farklı sürüş ve çevresel koşullar altında test edilecektir. Deneysel aşamada, metal hidrür tankların

sıcaklık kontrolü için yakıt hücresi ve elektrik motorundan elde edilen atık ısının yeniden kullanımı sağlanacak, böylece

enerji geri kazanımı ile sistem verimliliği artırılacaktır. Bu ısı, bataryaların çalışma öncesinde uygun sıcaklık aralığına

getirilmesinde de kullanılacaktır. Ek olarak, faz değişim malzemeleri (FDM) içeren yapılarla ısı depolama kapasitesi

artırılarak ani sıcaklık dalgalanmalarının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Farklı işletme senaryoları kapsamında hava

ve sıvı soğutma sistemleri karşılaştırmalı olarak incelenecek ve her bir senaryo için optimum ısıl yönetim stratejisi

belirlenecektir. Proje sonucunda, sadece batarya ile çalışan elektrikli araçlara göre en az %10 menzil artışı sağlanması,

enerji verimliliğinin artması ve çevresel etkinin azaltılması hedeflenmektedir.

Proje yönetimi, yürütücü kurum olan Dokuz Eylül Üniversitesi koordinasyonunda gerçekleştirilecek olup, sistem

modelleme, deneysel tasarım ve analiz alanlarında deneyimli akademik personelin yanı sıra lisans ve lisansüstü

bursiyerlerin katkısıyla yürütülecektir. Toplam süresi 21 ay olan projede beş ana iş paketi yer almaktadır. Bunlar sırasıyla:

enerji depolama ve üretim sistemlerinin teknik gereksinimlerinin belirlenmesi; hava soğutmalı MH tankına dayalı

bütünleşik sistemin deneysel ve sayısal olarak incelenmesi; sıvı soğutmalı MH tankına dayalı sistemin sayısal

değerlendirilmesi; faz değişim malzemelerinin (FDM) hava ve sıvı soğutmalı sistemlerdeki kullanımının sayısal olarak

analiz edilmesi ve son olarak maliyet ile yaşam döngüsü çevresel etki analizinin gerçekleştirilmesidir.

Proje çıktılarının, sürdürülebilir ulaşım ve çevre dostu enerji teknolojileri alanında hem bilimsel hem de sektörel ölçekte

yaygın etkiler oluşturması hedeflenmektedir. Proje süresince elde edilecek bulguların en az üç SCI-Expanded

kapsamındaki Q1 ve Q2 dergilerde yayımlanması ve üç uluslararası kongrede sunulması planlanmaktadır. Geliştirilecek

entegre ısıl yönetim stratejisi, enerji verimliliği ve menzil artışıyla elektrikli araç üreticilerine yönelik uygulanabilir bir çözüm

sunarak, bu alanda ticarileştirme potansiyelini artıracaktır. Projede gerçekleştirilecek ekonomik fizibilite ve yaşam

döngüsü analizleri, teknoloji transferi ve sanayi iş birliklerinin temellerini oluşturacaktır. Ayrıca proje, 1004-İLATERA

kapsamındaki paydaşlarla birlikte Clean Hydrogen Joint Undertaking (CHJU) ve Horizon Europe gibi Avrupa Birliği

programlarına ve TEYDEB destekli yeni Ar-Ge projelerine zemin hazırlayacaktır. Yeşil hidrojenin ulaşım sektöründe etkin

kullanımını teşvik eden bu yaklaşım, 12. Kalkınma Planı’nın sürdürülebilir çevre, enerji arz güvenliği ve yerli teknoloji

geliştirme hedefleriyle doğrudan örtüşmektedir.