Örgütsel sapkın davranışın öznel iyi oluş haline etkisinde iş yaşam kalitesinin aracılık rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ILGAZ FERAY DEMİRAĞ
Danışman: Ebru Günlü Küçükaltan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bireyin yaşamının yarısına yakın kısmını iş hayatında geçirdiği göz önünde bulundurulduğunda, iş ortamından genel olarak birtakım beklentileri ya da giderilmesini istediği ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçlar ya da beklentiler bireyin iş yaşam kalitesini belirlemesinde önemli rol oynamaktadır. İş yaşam kalitesi, çalışan için, işin insancıl hale getirilmesini kapsamaktadır. Diğer bir ifadeyle, çalışanın içinde bulunduğu iş ortamında ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik sahip olduğu olanakları ve bu olanaklar sonucunda hissettiği memnuniyeti ifade etmektedir. Bu beklentilerin karşılanmasıyla yaratılacak çalışma ortamı, örgütün aydınlık tarafına katkı sağlayan önemli bir faktördür. Ancak iş ortamında olumsuzlukların yaşanması da gözardı edilemez bir gerçektir. Nitekim örgütün karanlık yüzünü yansıtan bu gerçekliklerden biri örgütsel sapkın davranışlardır. Örgütsel sapkın davranış, çalışanların içinde bulunduğu örgüte karşı sorumlu oldukları birtakım kuralları çiğneyerek, örgütün üyelerinin ve diğer tüm paydaşların iyi oluşlarını tehdit eden davranışları içermektedir. Öznel iyi oluş hali bireyin hem fiziksel hem de ruhsal anlamda bir bütün olarak iyi olmasını kapsaması nedeniyle, bu davranışların bireylerin öznel iyi oluş halini de olumsuz yönde etkilemesi öngörülebilir. Mevcut çalışmanın amacı; yiyecek içecek işletmelerinde çalışan bireylerin örgüt içerisinde maruz kaldıkları sapkın davranışların iş yaşam kalitesi ve öznel iyi oluş haline etkisinin belirlenmesi ve iş yaşam kalitesinin örgütsel sapkın davranış ile öznel iyi oluş haline aracılığının olup olmadığının belirlenmesine yöneliktir. Araştırmaya yönelik olarak karma yöntem tercih edilmiştir. Karma yöntem hem nicel hem de nitel veri toplama yöntemlerini ele alarak bulguların derinlemesine analizine olanak sağlamaktadır. Buna göre ilk olarak nicel veri toplama yöntemlerinden anket tekniği tercih edilmiştir. Çalışma kapsamında 2023 yılında Kuşadası Ticaret Odası'na kayıtlı 84 yiyecek içecek işletmesinde toplam 391 çalışanla görüşülmüştür. Elde edilen verilerin paket program aracılığıyla geçerlik güveniliriliği analiz edilmiştir. İlişki testlerinde ise örgütsel sapkın davranış ile iş yaşam kalitesi ve öznel iyi oluş hali arasında ilişki olmadığı; ancak iş yaşam kalitesi ve öznel iyi oluş hali arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Öte yandan örgütsel sapkın davranış ve öznel iyi oluş hali arasında ilişki olmamasından dolayı iş yaşam kalitesinin aracılık etkisinden de söz edilememektedir. İkinci olarak nitel veri toplama yöntemlerinden derinlemesine görüşme tekniği tercih edilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları oluşturularak, anket verilerinin toplandığı yiyecek içecek işletmelerinde çalışmakta olan 17 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda yiyecek içecek işletmesi çalışanlarının, sapkın davranışı algılama biçimlerinin benzer iş kollarında çalışanlara kıyasla farklılaştığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Örgütsel Sapkın Davranış, İş Yaşam Kalitesi, Öznel İyi Oluş Hali, Yiyecek-İçecek İşletmeleri