II. Meşrutiyet döneminde bütçeler (1908-1918)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAKAN AYAZ

Danışman: AHMET MEHMETEFENDİOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, II. Meşrutiyet'in ilk on yılında hazırlanan bütçelerin ve bütçe görüşmelerinin ortaya konulmasını hedeflemektedir. Bütçelerin hazırlanması sırasında görülen rakamlardan daha çok bütçelerin Meclis'te görüşülmesi sırasında ortaya çıkan fikir, görüş, tartışma ve incelemeleri ortaya koymak temel amacımız olmuştur. II. Meşrutiyet'in 1908 yılında ilan edilmesinden sonra I. Dünya Savaşı'nın bittiği 1918 yılına kadar hazırlanan dokuz tane bütçe vardır. 1913-1914 mali yılında savaş nedeniyle bütçe hazırlanamamıştır. Bu dönem içerisinde birçok sosyal, siyasal ve ekonomik zorluklar ile karşılaşılmıştır. II. Meşrutiyet dönemi bütçeleri de bu şartlar altında kanunlara uyularak hazırlanmaya çalışılmıştır. Bütçelerin müzakere edilmesine özen gösterilmiştir. On yıllık dönem içerisinde bütçeler hazırlanırken birçok geçici bütçe ve olağanüstü bütçe ile karşılaşılmıştır. Burada siyasal hayatın getirmiş olduğu zorluklar ön plana çıkmıştır. Bu siyasal hayat, ülkeyi ekonomik olarak zor durumlara düşürmüş ve bütçelerin Meclis'te görüşülmesi geciktirdiği yıllar olmuş ve bu yüzden geçici bütçeler hazırlanmıştır. Savaş döneminde ordu için yapılan masraflar bütçelerde kendisine büyük yer bulmuştur. Bu durum, bütçe açıklarının oluşmasına ve hem dâhili hem de harici borçlanmalara sebep olmuştur. Bütçe açıkları ve savaş durumu için gerekli mali yapının nasıl karşılandığı, borçlanmaların nasıl gerçekleştiği, gelir ve gider dengesi gibi konular bu süreç içerisinde önemli bir yer tutmuştur. Çalışmamızda, sayısal veriler vermekten çok Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridelerinde yer verilen görüşmelere değinmeye çalışılmıştır. Bütçeyle ilgili bilgilerin yanında alınan istikrazlara da değinilmiştir. Çalışmada cevap aranan temel soru, Meclis bütçe görüşmelerinin nasıl gerçekleştirildiği ve bütçeler hazırlanırken uygulanan yöntem olmuştur. Anahtar Kelimeler: II. Meşrutiyet, Meclis-i Mebusan, Bütçe, I. Dünya Savaşı, Maliye.