XX. yüzyılda Türkiye-Kırgızistan ilişkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DASTANBEK RAZAK UULU
Danışman: ERKAN GÖKSU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kırgızlar, Hokand Hanlığına bağlı bulunduğu için Osmanlı Devleti ile diplomatik ilişkileri XIX. yüzyılın ilk yarısında başlamıştır. Bununla birlikte XIX. yüzyıl boyunca bireysel olarak Kırgız ve Osmanlı Türklerinin temasları devam etmiştir. XX. yüzyıla geldiğinde Osmanlı Devleti ile Kırgızların arasındaki münasebetler Panislamizm ve Pantürkizm ışığında daha da güçlenmiştir. Osmanlı Devleti hem Türkistan bölgesini hem de Kırgızları Çarlık Rusya'nın baskısından kurtarmak için gerek siyasi gerekse farklı faaliyetlerle bu bölgeye temasları olmuştur. Bu dönemde hac, eğitim veyahutda karşılıklı insani yardımlarda iki ülke insanını bir arada görebilmekteyiz. Ayrıca esir Osmanlı subaylarının Kırgızlar tarafından kurtarılması, Osmanlı basınında Kırgızlara yer verilmiş olması dönem ilişkisi için önemli yer teşkil etmektedir. Çarlık Rusya yerine Sovyet yönetiminin gelmesi ve Osmanlı Devleti yerine Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla, Türkler ile Kırgızlar arasındaki ilişkileri bir dönüm noktasına getirmiştir. Devletler arasında siyasi açıdan farklı görüşler olsa da kültürel ve bireysel ilişkilerin devam ettiği de görülmektedir. Bu durumun en canlı örneği de Kırgız ve Türklerin bir araya geldiği faaliyetler ve ek olarak Kırgız göçmenlerinin Türkiye'ye göç etmeleridir. Ayrıca iki ülke arasında karşılıklı edebiyat, tarih ve başka bilim alanlarda tanışma yürütülmüştür. Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle dünya düzeninde çok büyük değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişimle beraber Kırgızistan'ın bağımsızlık alması, Türkiye ile kesilen 70 yıllık ilişkiler yeniden başlamıştır. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerde yeni düzenlerine göre şekillenmiştir. Bunların en başında siyasi, kültürel, eğitim, ekonomik ve ticari ilişkiler gelmektedir. Bu çalışmada, "XX. Yüzylda Türkiye-Kırgızistan İlişkileri" adlı başlıkla Osmanlı Devlet Arşivi, Türkiye Cumhuriyeti Arşivi, Kırgız Cumhuriyeti Arşivleri, Osmanlıca dergiler, hatıralar, röportajlar, çeşitli dillerdeki araştırma eserleri ve gazete arşivlerine dayanarak tarih bilimi metotları kullanılanarak hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Çarlık Rusya, Kırgızlar, Türkistan, Sovyetler Birliği, Türkiye Cumhuriyeti, Kırgızistan, İlişkiler.