Toplumda multimorbidite kümeleri, belirleyicileri ve multimorbiditenin sağlık hizmeti kullanımına, yaşam kalitesi ve hasta aktivasyonuna etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ KÖSE

Danışman: OSMAN ALPARSLAN ERGÖR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, multimorbidite insidansını, belirleyicilerini, kümelerini saptamak ve multimorbiditenin hasta aktivasyonu, yaşam kalitesi ve sağlık hizmeti kullanımına etkisini belirlemektir. Araştırmanın bir bölümü retrospektif kohort, bir bölümü ise kesitsel tiptedir. Araştırmanın kohort aşamasında 2009-Balçova'nın kalbi projesi (2009-BAK) veritabanından bir alt kohort oluşturulmuş olup, alt kohortta 2530 kişinin verisi bulunmaktadır. 2530 kişinin 2009-2023 yılları arasındaki 14 yıllık dönemde aldıkları kronik hastalık tanılarına, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi kayıtlarından ulaşılmıştır. Araştırmanın kesitsel aşamasında ise 2009-BAK veri tabanında 2009-2023 arası dönemde yeni multimorbidite tanısı alan 168 kişi ile telefon aracılığıyla anket uygulanmıştır. Cinsiyete ve yaş gruplarına göre multimorbidite için insidans hızları hesaplanmıştır. Multimorbidite kümelerini saptamak için temel bileşenler analizi uygulanmıştır. Bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisini incelemek için Cox regresyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Araştırmanın kohort bölümünde katılımcıların %33,3'ü erkektir, %8,2'si 70 yaş ve üzeri grupta yer almaktadır ve %37,2'sinde hipertansiyon bulunmaktadır. Çalışmada toplam multimorbidite insidans hızı 1000 kişi-yılda 27,3 olarak bulunmuştur. Multimorbidite gelişme riskinin 30-39 yaş grubuna göre, 70 yaş ve üzeri grupta 3,68 kat (HR: 3,68 %95 GA:2,62-5,16) fazla olduğu bulunmuştur. Temel bileşenler analizi sonucunda çalışmada kardiyometabolik, mental-onko-artrit ve multi-sistem olmak üzere üç multimorbidite kümesi bulunmuştur. Ortaokul ve altı öğrenim düzeyine sahip hastalara göre, yüksek öğrenim düzeyine sahip olan hastalarda hasta aktivasyonu puanının ortalama 8,44 puan yüksek olduğu bulunmuştur (b=8,44, %95 GA= 2,47 -14,4, p=0,006). Multimorbiditesi olan hastalarda yaş arttıkça, yaşam kalitesinin ortalama 0,007 puan azaldığı bulunmuştur(b= -0,007, %95 GA=-0,01- -0,002, p<0,001). Multimorbidite süresi, hastalık sayısı ve multimorbidite kümeleri ile hasta aktivasyonu, yaşam kalitesi, acil servise başvuru ve hastaneye yatış arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Çalışmanın bulguları Türkiye'de multimorbiditenin önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu göstermektedir. Toplumda multimorbiditenin önlenmesi ve kontrolü için çalışmanın bulguları halk sağlığı profesyonellerine yol gösterici olabilir.