21. yüzyıl becerileri bağlamında deyimlerin sınıflandırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RÜŞTÜ ÇAKIR
Danışman: ALİ TÜRKEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmada, 21. yüzyıl becerileri bağlamında deyimlerin sınıflandırılması amaçlanmıştır. Türkçe öğretiminde kullanılacak deyimler belirlenirken seçimin çoğunlukla öğretmenlerin ve ders kitabı yazarlarının deneyim ve tercihlerine bırakıldığı görülmektedir. Deyim öğretiminde kullanılmak üzere sınıf düzeyi, anlam özellikleri ve öğrenme güçlükleri dikkate alınarak hazırlanmış bir deyim listesi bulunmamaktadır. Oysa deyimler, Türk milletinin tarihsel birikimini, kültürel deneyimini ve yaratıcı gücünü yansıtır. Türkçede yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği gibi günümüz bireylerinin ihtiyaç duyduğu becerilerle ilişkilendirilebilecek çok sayıda deyim bulunmaktadır. Deyimlerin sınıflandırılarak işe koşulmasıyla 21. yüzyıl becerileri kapsamına giren deyimlere daha kolay ulaşılabileceği ve amaca hizmet eden deyimlerin öğretim sürecinde kullanılmasıyla sürecin daha etkili hâle gelebileceği değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda deyimler yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği becerileri açısından incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle yapılmış, doküman incelemesine dayalı olarak yapılandırılmıştır. Çalışmanın evrenini, Ömer Asım Aksoy'un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğünde yer alan 6.308 deyim oluşturmaktadır. Araştırmada uzman görüşüne başvurulmuştur. Beş alan uzmanı deyimlerin yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği becerileri bağlamında sınıflandırılmasına ilişkin değerlendirme sürecine katılmıştır. İnceleme nesnesi olan 6.308 deyim, Microsoft Excel ortamına aktarılmıştır. Her deyimin karşısına, 21. yüzyıl becerileri kapsamında yer alan yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği becerilerini temsil eden ayrı sütunlar oluşturulmuştur. Veri toplama aracı olarak kullanılan bu excel tablosunda, deyimlerin hangi beceri ya da becerilerle ilişkili olduğu işaretlenmiştir. Sınıflandırma sürecinde yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği becerilerine ilişkin kuramsal açıklamalar, P21 Çerçevesinde belirtilen göstergeler ve alt göstergeler yazılı hâlde uzmanlara sunulmuştur. Araştırmacı tarafından yapılan ön sınıflandırmanın ardından, uzmanlar deyimleri bağımsız biçimde değerlendirmiştir. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmış, uzmanlar arası görüş birliği esas alınarak nihai sınıflandırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın geçerliği ve güvenirliği, çoklu uzman görüşü ve tutarlılık ilkesi doğrultusunda sağlanmıştır. Elde edilen bulgular, her bir 21. yüzyıl beceri alanına ilişkin deyimler tablo hâlinde sunulmuştur. Araştırmanın sonuçları, deyimlerin yaratıcılık, eleştirel düşünme, iletişim ve iş birliği becerileriyle ilişkilendirilebileceğini ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda ortaya çıkan 21. yüzyıl öğrenme becerileriyle ilişkili deyim listesinin Türkçe öğretmenlerine, ders kitabı yazarlarına ve öğretim materyali hazırlayanlara öğretim için uygun deyimleri seçmede bir kılavuz olabileceği düşünülmektedir.