Arap dilinde iştikak
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULKADİR BAYAM
Danışman: HÜSEYİN ELMALI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Kelime türetimi bilgisi anlamına gelen iştikakın Arapça'daki önemini incelediğimiz "Arap Dilinde İştikak" adlı bu çalışmamız, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte, iştikakın genel mahiyetine ve sarfla olan bağlantısına değinilerek konunun genel bir çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde, iştikakın birinci çeşidi olan iştikâk-ı sağîr ele alınmıştır. Burada, iştikakın temel problemlerinden olan müştakların aslı konusuna ve ta'rîble arasındaki sıkı ilişkiye yer verilmiştir. İkinci bölümde, iştikakın ikinci türü olan iştikâk-ı kebîr ele alınmıştır. Bu doğrultuda; sözkonusu türle temel dayanağı olan "kalb" arasındaki ilişkiye özellikle el-Halîl b. Ahmed (Ö.788/175) ve ibn Cinnî (ö.1 002/392) gibi dilbilginlerinin bu konudaki görüşlerinden örnekler verilmiştir. Üçüncü bölümde, diğer bir çeşit olan iştikâk-ı ekber incelenmiştir. Bu bağlamda; iştikâk-ı ekberle onun asıl dayanağı olan "ibdâl" arasındaki sıkı ilişkiye ve ibdâle imkân veren hususlara değinilmiştir. Yine ibdâlin tasnifle bağlantısına, harf-anlam münasebetine çok sayıda örnekle yer verilmiştir. Dördüncü bölümdeyse, iştikakın son çeşidi olan naht incelenmiştir. Bu doğrultuda; nahtin iştikakın kapsamına sokulmasına, nahtin yapılışına, çeşitlerine ve özellikle İbn Fâris (ö.1005/395)'in bu konudaki yerine değinilmiştir. Ayrıca nahte yöneltilen eleştiriler, bu eleştirilere verilen cevaplar ve nahtle ilgili günümüzden birçok örnek ele alınmıştır. IV