Ortaöğretim matematik öğretmen adaylarının çokgen tanımlarının zihnin geometrik alışkanlıkları bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL CEYLAN
Danışman: MELİKE YİĞİT KOYUNKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, ortaöğretim matematik öğretmeni adaylarının çokgen kavramına ve çeşitlerine yönelik tanımları oluşturma, seçme ve değerlendirme süreçleri Zihnin Geometrik Alışkanlıkları (ZGA) teorik çerçevesi bağlamında incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, öğretmen adaylarının üçgen, dörtgen ve çokgen tanımlarını yapılandırırken ilişki kurma, genelleme, değişmezleri inceleme ve keşfetmeyi yansıtmayla dengeleme alışkanlıklarını ne düzeyde ve nasıl işe koştuklarını derinlemesine ortaya koymaktır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmada bütüncül tek durum deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu, İzmir'de bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören ve amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt ve maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenen dört ortaöğretim matematik öğretmen adayı oluşturmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen ve klinik görüşme tekniğiyle uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, ZGA bileşenleri ve göstergeleri temel alınarak hem tümdengelimsel hem de tümevarımsal içerik analizi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, öğretmen adaylarının tanımlama süreçlerinde en sık başvurdukları zihinsel alışkanlığın İlişki Kurarak Muhakeme Etme olduğu; adayların geometrik nesneleri çoğunlukla kenar, açı gibi özelliklerine ayırarak ya da hiyerarşik ilişkiler kurarak tanımladıkları belirlenmiştir. Geometrik Fikirleri Genelleme alışkanlığının sıklıkla prototip örneklerden hareketle genel kurallara ulaşma biçiminde kullanıldığı, buna karşın Değişmezleri İnceleme ile Keşfetmeyi Yansıtmayla Dengeleme alışkanlıklarının daha sınırlı düzeyde kaldığı saptanmıştır. Adayların çoğunlukla statik çizimler ve ön bilgiye dayalı açıklamalarla ilerledikleri; ancak sınır durumları (ör. sonsuz kenarlı çokgen) veya simetri özelliklerini tartışırken daha sorgulayıcı akıl yürütmeler geliştirebildikleri görülmüştür. Bu sonuçlar, öğretmen adaylarının geometrik tanımlama süreçlerinde tanıdık ilişkiler ve kurallar üzerinden ilerlediklerini; dinamik dönüşümler, varsayım üretme ve sistematik keşif süreçlerinde ise zorlandıklarını göstermektedir. Bu bağlamda, öğretmen yetiştirme programlarında geometrik kavramların yalnızca statik tanımlar olarak değil; dinamik geometri yazılımları ve karşıt örneklerle desteklenen, dönüştürme ve sorgulama süreçlerini görünür kılan öğrenme ortamları içinde ele alınması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Geometrik düşünme, zihnin geometrik alışkanlıkları, çokgen, dörtgen, üçgen, matematik öğretmen adayı, geometrik nesne.