On iki hayvanlı Türk takviminin kökeni ve çini-seramik tasarımlara yansıması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMMÜHAN BAYKA
Danışman: SERAP IŞIKHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET ON İKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİNİN KÖKENİ VE ÇİNİ-SERAMİK TASARIMLARA YANSIMASI Bayka, Ümmühan Yüksek Lisans Tezi, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı Tez Danışmanı: Doç. Serap IŞIKHAN Takvimler astrolojik gözlemler sonucunda oluşturulan ve kullanıldığı topluluk tarafından kültürel öğelerinden biri olarak sayılmıştır. Her topluluk kendine özel veya yaygın olan takvimleri zamanlarını sistemli hale getirmek için kullanmışlardır. Diğer tüm toplumlar gibi Türkler de kendi kültürel izlerini yansıtan takvimi oluşturmuşlardır. "On iki hayvanlı Türk takvimi" isimlendirilen takvim Türklerin bilinen en eski takvimi olmakla birlikte en yaygın kullanılanıdır. Hayvan türleri tarih boyunca Türklerin yaşamlarında yer almışlardır. Takvim, Türk kültüründe hayvanlar ile olan yakın ilişkiyi simgeleyen unsurlardan biridir. Bazı araştırmacılara göre Türklerin icat ettiği düşünülen on iki hayvanlı takvim, günümüze kadar gelen kültürel miraslardan biri olup, günümüze kadar da etkisini sürdürmüştür. Bugün hala Türk topluluklarında takvimin izleri görülmektedir. Takvim 12 devirden oluşmaktadır ve 12 devirin her biri bir hayvanla temsil edilmektedir. Takvim tamamen döngüden ibarettir bu yüzden her 12 yıl, tekrar başa dönmektedir. Sıçanla başlayan döngü domuzla bitmekte ve domuzdan sonra tekrar başa dönmektedir. Ayrıca takvimin sahip olduğu her yıla farklı özellikler yüklenmiştir. Bu araştırmada takvim ayrıntılı şekilde incelenmiş, Türk kültüründeki özelliklerine bakılmıştır. Daha sonrasında ise takvimi kullanan diğer kültürler incelenmiş ve elde edilen bilgiler doğrultusunda günümüze kadar ki durumu ortaya konmuştur. Ayrıca takvimin özellikleri doğrultusunda özgün tasarımlar yapılmış, tasarımlar doğrultusunda çini sanatı üzerinden eserler ortaya konmuştur. Anahtar Sözcükler: On İki Hayvanlı Türk Takvimi, Çini Sanatı, Sembol ve Hayvanlar