Bağırsak dokusuna yönelecek dokuda yerleşik hafıza CD8+ T hücrelerinin ın vıtro koşullarda eğitimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Enstitüsü, Genomik ve Moleküler Biyoteknoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: DİCLE ÇALIŞKAN
Danışman: BİLGİ GÜNGÖR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dokuda yerleşik hafıza T (TRM) hücreleri, lenfoid olmayan dokularda kalıcı olarak bulunan ve bölgeye özgü bağışıklık sağlayan, hafıza CD8⁺ T lenfositlerinin özelleşmiş bir alt grubudur. Bağırsak TRM hücreleri, diyet antijenleri, kommensal mikrobiyota ve patojenlere sürekli maruz kalan bağırsakta immün denetimin sürdürülmesinde kritik bir rol oynar. Bu alanda yapılan çalışmalara rağmen, bağırsak CD8⁺ TRM hücrelerinin in vitro koşullarda farklılaşmasını veya dokuya yönelme özelliklerini düzenleyen mekanizmalar tam olarak aydınlatılamamakla birlikte alandaki mevcut yaklaşımlar da sınırlıdır. CD8+ TRM benzeri hücreler in vitro koşullarda üretilebilse de, farklılaşmaları için gereken minimum sinyaller, adaptif transfer sonrası bağırsağa yönelik göç ve kalıcılık kapasiteleri tam olarak karakterize edilmemiştir. Bu çalışmada, bağırsağa yönelebilen CD8⁺ TRM benzeri hücreler elde etmek için minimal koşullarda in vitro bir sistem kurmayı amaçladık. Bu doğrultuda, naif CD8⁺ T hücreleri, T hücresi reseptörü uyarımı ile aktive edilmiş veinterlökin-2 (IL-2), transforme edici büyüme faktör-β (TGF-β) ile all-trans retinoik asit (RA) kullanılarak TRM-benzeri farklılaşma yönünde koşullandırılmıştır. Fenotipik ve fonksiyonel analizler, in vitro koşullarda oluşturulan bağırsağa yönelebilen CD8⁺ TRM benzeri hücrelerin CD69 ve CD103 gibi temel doku yerleşimi belirteçlerini kazandığını ve bağırsağa yönelme reseptörü olan kemokin reseptör 9'a (CCR9) sahip olduklarını göstermiştir. Daha da önemlisi, adaptif T hücresi transferi deneyleri bu hücrelerin bağırsağa yerleştiğini ve transferden sonra en az bir ay boyunca alıcı farelerde bulunduğunu göstermiştir. Tüm bulgular bir araya getirildiğinde, naif CD8⁺ T hücrelerini bağırsağa yönelebilen ve TRM benzeri fenotip gösteren hücrelere programlanması için minimal koşullarda T hücresi reseptör sinyali, TGF-β ve RA yeterlidir. Bu çalışma, gelecekteki in vivo çalışmalar için bir temel oluşturmakta ve doku odaklı immünoterapi stratejilerinin geliştirilmesini desteklemektedir.