SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇEVRE FARKINDALIKLARI VE ÇEVRE EĞİTİMİ ÖZ-YETERLİK İNANÇLARI


Koçak Z. N., Gümüş N.

UCEK-2023 V. ULUSLARARASI COĞRAFYA EĞİTİMİ KONGRESİ, Antalya, Turkey, 4 - 08 October 2023, pp.1

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Antalya
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.1
  • Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

Çalışmanın amacı, çevre eğitiminde önemli bir yer tutan sosyal bilgiler öğretmenlerinin henüz aday öğretmenken bu eğitimi vermeye yönelik oluşan öz-yeterlik inanç düzeylerini ve çevresel farkındalıklarını cinsiyet, yaş ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda tarama modelinde yürütülen çalışmada Türkiye’nin farklı üniversitelerinden (Dokuz Eylül, Akdeniz, Uludağ, Dicle, Hacı Bektaş Veli) amaca uygun olarak seçilmiş ölçekler aracılığıyla veriler toplanmıştır. İleride sosyal bilgiler dersi ile ilköğretim çocuklarına temel niteliğinde bir çevre eğitimi verecek olan sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevresel farkındalıklarının ve çevre eğitimi öz-yeterlik inançlarının bilinmesi öğretim programlarının niteliği ile etkililiği hakkında bir geri bildirim sağlaması açısından önemlidir. Diğer yandan bu konunun sosyal bilgiler öğretmen adaylarına yönelik bir çalışma olması bakımından özgündür. Programın içeriğine ve uygulanmasına dönük yapılacak düzenlemeler için mevcut durumu yansıtacak grup olan öğretmen adaylarıyla çalışmak önemli görülmektedir. Ayrıca incelenen özelliklerin bilişsel alan boyutunun yanında duyuşsal bir nitelik taşıması da öğretimde görülen bireysel farklılıkların nedenlerini anlamaya yönelik farklı bir fikir sunması ve bu alanda yorum yapma imkânı vermesi bakımından önem arz etmektedir. Çalışma grubu olarak çevre araştırmalarında nispeten daha az yer verilen bir branş olan sosyal bilgiler öğretmen adayları tercih edilmiştir. Zira etkin vatandaş yetiştirilmesi görevi ile sosyal bilgiler dersi toplumun yapı taşlarındandır. Çevre eğitiminin disiplinlerarası doğası ve etkilerinin sosyal boyutunun olması da bu branşla çalışmayı uygun ve gerekli kılmaktadır. Elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevresel farkındalıkları kısmen düşük seviyededir; cinsiyet ve sınıf düzeyine göre anlamlı fark göstermemektedir. Ancak öğretmen adaylarının çevresel farkındalık puanları yaşa göre anlamlı farklılık göstermiştir. 30 ve üzeri yaş grubu öğretmen adaylarının çevresel farkındalık düzeyleri 18-23 yaş ve 24-29 yaş grubu öğretmen adaylarından anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur.  Diğer yandan sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre eğitimi vermeye yönelik öz-yeterlik inançlarının yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ancak etkisi araştırılan değişkenlerin çevre eğitimi öz-yeterlik inancı üzerinde anlamlı bir farklılığa neden olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre kadın ve erkek öğretmen adaylarının; 1. ve 4. sınıf öğretmen adaylarının çevresel farkındalıkları ile çevre eğitimi vermeye yönelik öz-yeterlik inançları benzerdir. Çevre farkındalığı yaş ile birlikte artmaktadır, fakat tüm yaş gruplarında çevre eğitimi öz-yeterlik inançları benzerlik göstermektedir. Bu doğrultuda sosyal bilgiler öğretmenliği programlarında verilen çevre eğitiminin yeterli düzeyde olmadığı sonucuna ulaşılabilir. Zira çıktılar değerlendirildiğinde çevre eğitimi dersi alan ve henüz almayan gruplar arasında farklılık olmaması erişinin istenen düzeyde olmadığına, derslerden yeterli verim sağlanamadığına işaret etmektedir. Bu durumun düzeltilebilmesi için içerikler yeniden düzenlenebilir veya programa yeni dersler dahil edilerek etkililiği artırılabilir. Yapılacak çalışmalar ile revize edilmiş programların verimliliği yeniden değerlendirilmelidir. Öte yandan çevre eğitimi tüm öğrenme alanlarının bütüncül gelişimine yönelik ve zorunlu bir ders olmalı, her yaş grubuna uygun yaygın eğitim faaliyetleriyle desteklenmelidir. öğretim programları ve ortamları çağdaş yöntem ve teknikleri uygulamaya elverişli biçimde düzenlenmelidir. Eko-şehir eko-kampüs planlarına önem verilerek doğal-kentsel çevrenin bütünleştirilmesi yoluyla bireylerin psiko-sosyal-fiziksel gelişimi desteklenmelidir. Toplumlar değerlerini ve kültürel miraslarını gözeten kendi çevresel etik yaklaşımlarını tüm paydaşların katılımıyla belirlemelidir. Aşırı tüketime dayanan yaşam tarzına karşıt olarak sade-sürdürülebilir yaşam tüm sosyal kanallar yoluyla devlet destekli olarak teşvik edilmelidir ve formal-informal yolla verilecek mesajlar çağın teknolojilerinden faydalanarak yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca tüm duyu organlarının işe katılması yoluyla üst düzey düşünme becerilerinin gelişeceği çoklu öğrenme ortamlarını destekleyen bir eğitim ortamı geliştirilmesi, afet eğitiminin toplumumuzda özenle işlenmesi ve bu kapsamda yanlış arazi kullanımının önlenmesi çalışmalarına yer verilmesi de diğer önerilerimiz arasındadır.

Anahtar kelimeler: Çevre eğitimi öz-yeterlik inancı, çevresel farkındalık, sosyal bilgiler öğretmen adayları.